ائتلاف احزاب کوردستان ایران و نقش پیشمرگه‌ها در معادلات سرنگونی رژیم جمهوری اسلامی

با گذشت یک هفته پس از آغاز حملات نظامی مشترک ایالات متحده و اسرائیل علیه مراکز نظامی و امنیتی رژیم جمهوری اسلامی، معادلات قدرت در ایران و منطقه وارد مرحله‌ای تازه و بی‌سابقه شده است. گزارش‌ها از کشته شدن شماری از فرماندهان ارشد سپاه پاسداران و مقامات عالی‌رتبه حکومتی در روزهای نخست این حملات و همچنین خبر کشته شدن “علی خامنەای” رهبر رژیم جمهوری اسلامی، نشان‌دهنده ضربه‌ای عمیق به ساختار قدرت در تهران است. چنین تحولی نه تنها بحران در راس هرم قدرت جمهوری اسلامی را تشدید کرده، بلکه چشم‌انداز تحولات سیاسی در داخل ایران را نیز وارد مرحله‌ای تازه کرده است.

در این میان، کوردستان ایران به عنوان یکی از مناطق تاریخی مقاومت علیه رژیم جمهوری اسلامی، بار دیگر در کانون توجه تحلیلگران سیاسی قرار گرفته است. طی چهار دهه گذشته، مناطق کوردستان ایران همواره یکی از پایگاه‌های اصلی اعتراضات سیاسی، فعالیت‌های مدنی و مبارزه علیه ساختار اقتدارگرای حاکم بر ایران بوده‌اند. سیاست‌های امنیتی، سرکوب فعالان سیاسی و مدنی، تبعیض‌های ساختاری و انکار حقوق ملی و فرهنگی کوردها باعث شده است که مسئله کوردستان به یکی از چالش‌های پایدار در سیاست داخلی ایران تبدیل شود.

اکنون با تضعیف بی‌سابقه ساختار قدرت در تهران، مسئله نقش نیروهای سیاسی کورد در تحولات احتمالی آینده ایران بیش از گذشته اهمیت یافته است. در این چارچوب، تلاش احزاب کوردستان ایران برای ایجاد یک ائتلاف سیاسی مشترک را می‌توان یکی از مهم‌ترین تحولات در فضای سیاسی اپوزیسیون کوردی در سال‌های اخیر دانست. تجربه تاریخی مبارزات کوردها در ایران نشان داده است که پراکندگی نیروهای سیاسی و رقابت‌های درون‌حزبی اغلب مانع از تبدیل ظرفیت‌های اجتماعی و سیاسی کوردستان به یک نیروی موثر در معادلات ملی شده است.

ائتلاف احزاب کوردستان ایران می‌تواند این معادله را تغییر دهد. شکل‌گیری یک جبهه سیاسی مشترک نه تنها توان سازمانی و سیاسی این نیروها را افزایش می‌دهد، بلکه می‌تواند جایگاه کوردستان را در معادلات آینده ایران تقویت کند. در دوره‌ای که ساختار قدرت در تهران با بحران مشروعیت و ثبات مواجه شده است، نیروهای سازمان‌یافته منطقه‌ای می‌توانند نقش مهمی در تعیین مسیر تحولات سیاسی ایفا کنند.

در کنار این تحولات سیاسی، نقش نیروهای پیشمرگه نیز به یکی از موضوعات مهم در تحلیل آینده تحولات ایران تبدیل شده است. پیشمرگه‌های احزاب کوردستان ایران که دهه‌ها تجربه مبارزه مسلحانه با رژیم جمهوری اسلامی را در کارنامه خود دارند، از شناخت دقیق جغرافیای مناطق مرزی، ساختارهای امنیتی حکومت و شرایط اجتماعی-مردمی مناطق کوردستان برخوردارند. همین عوامل باعث شده است که در تحلیل‌ها از آنان به عنوان نیروهای بالقوه تاثیرگذار در تحولات احتمالی داخلی ایران یاد شود.

با این حال، نقش‌آفرینی پیشمرگه‌ها در چنین شرایطی با پیچیدگی‌های قابل توجهی همراه است. تجربه تحولات خاورمیانه در دو دهه گذشته نشان داده است که فروپاشی یا تضعیف ناگهانی یک نظام سیاسی می‌تواند به دوره‌ای از بی‌ثباتی و رقابت میان نیروهای مختلف برای قدرت منجر شود. در چنین شرایطی، احزاب کوردستان ایران ناگزیرند با رویکردی محتاطانه و واقع‌گرایانه عمل کنند تا از یک سو از فرصت‌های سیاسی ایجاد شده بهره ببرند و از سوی دیگر از گرفتار شدن در چرخه‌ای از درگیری‌های گسترده جلوگیری کنند.

همچنین آینده سیاسی ایران پس از تضعیف یا سقوط احتمالی جمهوری اسلامی همچنان با ابهام‌های جدی روبه‌رو است. یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها این است که ساختار سیاسی آینده ایران تا چه اندازه به سمت تمرکززدایی و پذیرش حقوق ملیت‌های مختلف حرکت خواهد کرد. بسیاری از نیروهای سیاسی کورد بر این باورند که تنها از طریق ایجاد یک نظام دموکراتیک و غیرمتمرکز می‌توان به دهه‌ها تبعیض و نابرابری پایان داد و زمینه را برای مشارکت واقعی همه ملت‌های ساکن در جغرافیای ایران در اداره این کشور فراهم کرد.

در چنین چارچوبی، کوردستان می‌تواند نقشی مهم در فرآیند گذار سیاسی ایران ایفا کند. اگر ائتلاف احزاب کوردستان ایران بتواند بر پایه برنامه‌ای مشترک و واقع‌گرایانه شکل بگیرد، این امکان وجود دارد که کوردها به یکی از بازیگران تاثیرگذار در مرحله گذار سیاسی تبدیل شوند. چنین نقشی نه تنها می‌تواند جایگاه سیاسی کوردستان را در آینده ایران تقویت کند، بلکه می‌تواند به شکل‌گیری الگویی دموکراتیک‌تر برای اداره ایران نیز کمک کند.

با این حال، تجربه کشورهای منطقه نشان می‌دهد که سقوط یک نظام اقتدارگرا لزوما به سرعت به ثبات و دموکراسی منجر نمی‌شود. موفقیت هرگونه گذار سیاسی تا حد زیادی به میزان سازمان‌یافتگی نیروهای سیاسی، توانایی آنان در ایجاد اجماع و ارائه طرحی روشن برای آینده بستگی دارد.

در نهایت، تحولات اخیر ممکن است کوردستان ایران را در برابر یکی از مهم‌ترین فرصت‌های تاریخی خود قرار دهد. فرصتی برای بازتعریف جایگاه سیاسی این منطقه در آینده ایران و طرح دوباره مطالبات تاریخی مردم کوردستان در چارچوبی دموکراتیک. اینکه این فرصت به دستاوردی پایدار تبدیل شود یا به مرحله‌ای تازه از بی‌ثباتی و رقابت‌های سیاسی بینجامد، بیش از هر چیز به میزان اتحاد، بلوغ سیاسی و دوراندیشی نیروهای کورد بستگی خواهد داشت.

نظرات

به صورت آنلاین در مرکز مطالعات کوردستان – تیشک در بلاگ ژیانەوە منتشر شده است: ٠٧\٠٣\٢٠٢٦

شفیعی، دیاکو(٢٠٢٦):ائتلاف احزاب کوردستان ایران و نقش پیشمرگه‌ها در معادلات سرنگونی رژیم جمهوری اسلامی. بلاگ ژیانەوە؛ مرکز مطالعات کوردستان – تیشک.