مدال ذوالفقار: شناسنامه‌ی خشونت دولت فارس–شیعه در یک قرن اخیر

در سنت نظامیِ کلاسیک، نشان‌ها و مدال‌های عالی جنگی به‌طور معمول برای نبرد با دشمنان خارجی اعطا می‌شوند؛ یعنی در چارچوب دفاع از مرزها، حاکمیت و تمامیت ارضی در برابر نیرویی بیرونی.

اما در ایرانِ مدرن، از پهلوی تا جمهوری اسلامی، این منطق به‌طور سیستماتیک وارونه شده است. نشان ذوالفقار—عالی‌ترین مدال نظامی دولت فارس–شیعه—از سال ۱۳۰۱ خورشیدی تا امروز، نه برای دفاع از کشور در برابر دشمن خارجی، بلکه عمدتاً برای سرکوب ملت‌های غیرِفارس در درون جغرافیای سیاسی ایران اعطا شده است.

این مدال، که نامش را از شمشیر علی وام می‌گیرد و به‌طور نمادین با تشیع و «حقانیت الهی» گره خورده، در عمل به پاداش رسمی دولت برای موفقیت در کشتار، سرکوب و مطیع‌سازی کردها، لُرها و دیگر مردمان اقلیت‌شده بدل شده است.

پرسش بنیادی این است:

اگر این «رشادت‌ها» علیه دشمن خارجی نبوده‌اند، پس دشمن دولت فارس–شیعه چه کسانی بوده‌اند؟

فهرست دریافت‌کنندگان مدال ذوالفقار و معنای سیاسی آن

نگاهی دقیق به فهرست دریافت‌کنندگان مدال ذوالفقار، خود به‌تنهایی یک سند تاریخی–سیاسی است:

سرتیپ امان‌الله میرزا جهانبانی

فرمانده قوای آذربایجان

(بخاطر “رشادت” در جنگ با کردها)

سلطان محمدخان رشیدنظام

فرمانده بهادران تبریز

(بخاطر “رشادت” در جنگ با کردها)

سرتیپ فضل‌الله زاهدی

در نبرد شکریازی

(بخاطر “رشادت” در جنگ با کردها)

نایب‌سرهنگ حسن آقاخان اسمعیلی

فرمانده فوج پهلوی، تیپ گارد تیرانداز

(بخاطر “رشادت” در جنگ با کردها)

سرتیپ غلامعلی بایندر

فرمانده دسته آتشبار گارد

(بخاطر “رشادت” در جنگ با کردها)

سرهنگ محمد شاه‌بختی

بخاطر رشادت در نبرد تنگ زاهدشیر، لرستان

سرهنگ عباس البرز

بخاطر رشادت در نبرد تنگ زاهدشیر، لرستان

سرلشکر کریم بوذرجمهری

بخاطر رشادت در نبرد تنگ زاهدشیر، لرستان

یاور ابراهیم ضرابی

بخاطر رشادت در نبرد تنگ زاهدشیر، لرستان

امیرلشکر احمدآقا میراحمدی

فرمانده لشکر غرب

به‌علت «فتوحات متعدد» (بخوان نسل كشی لرها) در خطه لرستان

اکثریت مطلق مدال‌بگیران ذوالفقار ، نه به‌خاطر نبرد با ارتش‌های خارجی، بلکه به‌دلیل سرکوب خونین کردها و لُرها به بالاترین افتخار نظامی دولت دست یافته‌اند. این الگو تصادفی نیست،

دولت مدرن ایران از بدو شکل‌گیری‌اش، برای تثبیت هویت «ایرانیِ واحد»، ناگزیر به تولید یک دشمن داخلی دائمی بوده است. این دشمن، در عمل:

– کرد بوده

– لُر بوده

– بلوچ بوده

– عرب بوده

– گیلک بوده

مدال ذوالفقار دقیقاً ابزار نمادین این منطق است؛  دولت به فرماندهانش می‌آموزد که کشتار پیرامون، نه جنایت، بلکه فضیلت است.

از رضا میرپنج تا رُضَيّ پهلوی: تداوم یک پروژه، نه انحرافی تاریخی

در این چارچوب، باید با صراحت گفت که  رضا میرپنج معمار دولت متمرکز فارس–شیعه بود که با کشتار در لرستان، کردستان، بلوچستان و خوزستان بنا شد. سرکوب در کردستان و نسل كشی در لرستان و سایر مناطق نە «اشتباهات دوران گذار»، بلکه بنیادهای دولت پهلوی بودند.

بنابراین، زمانی که رُضَيّ پهلوی امروز می‌کوشد با جعل ویدیو، مصادره اعتراضات کردستان و لرستان، و بازتولید نوستالژی سلطنتی خود را آلترناتیو معرفی کند، باید این پرسش را بی‌پرده مطرح کرد:

چگونه وارث یک سنت سیاسی که عالی‌ترین مدال نظامی‌اش برای کشتار کرد و لُر اعطا شده، می‌تواند مدعی آزادی، برابری و عدالت باشد؟

پروژه پهلوی—چه در شکل کلاسیک و چه در نسخه‌ی امروزی رُضَيّ پهلوی—بر سه ستون استوار است:

– ملی‌گرایی فارس‌محور

– تمرکزگرایی اقتدارگرا

– انکار یا سرکوب هویت‌های غیرِفارس

تجربه تاریخی نشان داده است که بازگشت این پروژه، برای کردها، بلوچ‌ها و عرب‌ها نه «رهایی از جمهوری اسلامی»، بلکه بازگشت به یک نظم حتی خشن‌تر و بی‌رحم‌تر خواهد بود؛ نظمی که در آن سرکوب، نه با زبان دین، بلکه با زبان «وحدت ملی» توجیه می‌شود.

نشان ذوالفقار، برخلاف ظاهر مقدسش، یک سند تاریخی است؛

سندی که نشان می‌دهد:

– کردها «ایرانیِ خودی» نبوده‌اند

– لُرها «شهروندان برابر» نبوده‌اند

– و دولت ایران، چه سلطنتی و چه اسلامی، همواره با منطق جنگ داخلی علیه پیرامون ساخته شده است

از این منظر، مدال ذوالفقار نه نشان افتخار، بلکه شناسنامه‌ی یک دولت استعمارگر است — دولتی که امروز، با چهره‌‌های جدید، دوباره می‌خواهد بر ویرانه‌های همان کشتارها بازسازی شود.

نظرات

به صورت آنلاین در مرکز مطالعات کوردستان – تیشک در بلاگ ژیانەوە منتشر شده است: ٠٨\٠١\٢٠٢٦

شجاعی، بهروز(٢٠٢٦):مدال ذوالفقار: شناسنامه‌ی خشونت دولت فارس–شیعه در یک قرن اخیر. بلاگ ژیانەوە؛ مرکز مطالعات کوردستان – تیشک.