٨ مارس ،روزی برای ياد آوری قدرت زنان كورد در برابر سركوب

۸ مارس “International Women’s Day” در کوردستان تنها یک مناسبت جهانی برای گرامی ‌داشت زنان نیست، این روز به حافظه‌ای سیاسی و تاریخی از مقاومت بدل شده است. برای زنان کورد، ۸ مارس یادآور دهه‌ها ایستادگی در برابر اشکال گوناگون سرکوب است؛ سرکوبی که نه‌ فقط از جنس تبعیض جنسیتی، بلکه درهم‌تنیده با فشارهای ملیتی، سیاسی و فرهنگی بوده است. در این جغرافیا، زن بودن همواره با لایه‌های مضاعفی از محدودیت همراه بوده، اما همین وضعیت، بذر نوعی آگاهی جمعی و اراده برای تغییر را در دل جامعه کاشته است.

زنان کورد در تاریخ معاصر ایران، نقشی فراتر از چارچوب‌های سنتی ایفا کرده‌اند. آنان در حفظ زبان و فرهنگ کوردی، در آموزش نسل‌های جدید، در فعالیت‌های مدنی و حقوق بشری و حتی در شکل‌دهی به گفتمان‌های سیاسی سهم داشته‌اند. این مشارکت اما اغلب با هزینه‌های سنگین همراه بوده است، از بازداشت و احضار گرفته تا محدودیت‌های شغلی و اجتماعی و حتی حبس ابد و حکم اعدام. با این حال، تجربه نشان داده است که فشار امنیتی و نگاه‌های مردسالارانه، نه به حذف زنان از عرصه عمومی انجامیده و نه به خاموشی صدای آنان. برعکس، این فشارها در بسیاری از موارد به تقویت همبستگی و رادیکال‌تر شدن مطالبات انجامیده است.

۸مارس در کوردستان، بیش از آنکه روزی نمادین باشد، فرصتی برای بازخوانی همین مسیر پرهزینه است. زن کورد در این روایت صرفا یک قربانی نیست، او کنشگری است که در تقاطع چندین نوع تبعیض ایستاده و هم‌زمان با ساختار سیاسی اقتدارگرا و سنت‌های محدودکننده اجتماعی مواجه شده است. این دوگانگی، موقعیت او را پیچیده‌تر کرده، اما در عین حال به او تجربه‌ای از سازمان‌یابی و مقاومت داده است که امروز به بخشی از هویت اجتماعی کوردستان بدل شده است. در سال‌های اخیر، این تجربه تاریخی به شکلی بی‌سابقه در سطح ملی بازتاب یافت. مرگ ژینا امینی، دختر جوان کورد، در شهریور ۱۴۰۱، پس از بازداشت توسط گشت ارشاد، جرقه خیزشی سراسری را در کوردستان زد که با شعار “ژن، ژیان، آزادی” شناخته شد، شعاری با ریشه کوردی که سال‌ها پیش از آن در جنبش‌های اجتماعی کوردستان طنین‌انداز بود. این بار اما، پژواک آن از مرزهای منطقه‌ای فراتر رفت و به زبان مشترک میلیون‌ها ایرانی تبدیل شد. جنبش “ژن، ژیان، آزادی” نشان داد که مسئله زنان دیگر در حاشیه سیاست ایران قرار ندارد. زنان، به‌ویژه نسل جوان، نه‌تنها در صف اول اعتراضات ایستادند، بلکه به نماد تغییر بدل شدند. برداشتن روسری در فضای عمومی، ایستادن در برابر نیروهای امنیتی و روایت‌گری تجربه‌های زیسته در شبکه‌های اجتماعی، همه نشان از ظهور نسلی داشت که حاضر نبود به نقش‌های تحمیل‌شده تن دهد. در این میان، کوردستان به‌عنوان نقطه آغاز این خیزش، بار دیگر به کانون توجه ملی و بین‌المللی تبدیل شد و هزینه‌های قابل توجهی نیز پرداخت.

اما اهمیت ۸ مارس تنها در یادآوری یک رویداد خاص خلاصه نمی‌شود. این روز فرصتی است برای تامل در مسیری که زنان کورد طی کرده‌اند، مسیری که از تلاش برای دسترسی به آموزش و مشارکت اجتماعی آغاز شده و به مطالبه تغییرات ساختاری رسیده است. در این مسیر، زنان کورد توانسته‌اند شبکه‌هایی از همبستگی محلی و فرامحلی ایجاد کنند، شبکه‌هایی که در بزنگاه‌های سیاسی، نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا می‌کنند. همین پیوند میان تجربه محلی و گفتمان جهانی برابری جنسیتی، به مبارزات آنان بعدی فراتر از مرزهای جغرافیایی داده است. در عین حال، نباید از چالش‌های پیش‌رو غافل شد. فشارهای امنیتی، محدودیت‌های قانونی و موانع اقتصادی همچنان بر زندگی روزمره زنان سایه افکنده است. با این حال، تفاوت امروز با گذشته در سطح آگاهی و جسارت جمعی است. نسلی که در دهه ۱۴۰۰ به صحنه آمد، با حافظه‌ای از اعتراض و تجربه‌ای از همبستگی رشد کرده است. حتی در دوره‌هایی که خیابان‌ها آرام‌تر به نظر می‌رسند، تغییر در ذهنیت عمومی و بازتعریف نقش زن در عرصه اجتماعی ادامه دارد.

۸مارس در کوردستان، یادآوری این حقیقت است که مقاومت، فرآیندی پیوسته و چندلایه است. قدرت زنان کورد نه صرفا در حضور خیابانی، بلکه در توانایی آنان برای بازتعریف هویت، بازسازی روایت‌ها و تداوم مطالبه‌گری نهفته است. این قدرت، محصول سال‌ها تجربه زیسته در شرایط دشوار است؛ تجربه‌ای که از دل آن امید به آینده‌ای برابرتر زاده می‌شود. در چنین بستری، ۸ مارس تنها بزرگداشت گذشته نیست، بلکه بیانیه‌ای برای آینده است؛ آینده‌ای که در آن زنان کورد همچنان یکی از بازیگران اصلی تحولات اجتماعی و سیاسی خواهند بود.

نظرات

به صورت آنلاین در مرکز مطالعات کوردستان – تیشک در بلاگ ژیانەوە منتشر شده است: ٠٨\٠٣\٢٠٢٦

پزشک، کوچر(٢٠٢٦): ٨ مارس ،روزی برای ياد آوری قدرت زنان كورد در برابر سركوب. بلاگ ژیانەوە؛ مرکز مطالعات کوردستان – تیشک.