مثلث منازعه: نفت، قدرت و پیرامون سازی

مرکز مطالعات کوردستان – تیشک مفتخر است نوزدهمین سمینار خود را در سلسله سمینارهای سال ۲۰۲۶ با عنوان «مثلث منازعه: نفت، قدرت و پیرامون سازی» برگزار نماید.

این سمینار بر پایه یک پروژه پژوهشی مشترک به قلم دکتر محمد م. اقدام (دانشگاه ژنو)، پروفسور حامد علی (مؤسسه مطالعات تکمیلی دوحه) و پروفسور شاه‌جهان بویان (دانشگاه آمریکایی قاهره) برگزار می‌شود. یافته‌های این پژوهش در سال ۲۰۲۵ در نشریه علمی-پژوهشی Defence and Peace Economics منتشر شده است.

این مطالعه به بررسی تجربی چارچوب مسلط «طمع در برابر رنجش» در مطالعات منازعه می‌پردازد و به‌طور انتقادی تحلیل می‌کند که چگونه منابع طبیعی—به‌ویژه نفت- با حذف سیاسی و نابرابری اقتصادی پیوند می خورد و به تشدید منازعات خشونت‌آمیز می‌انجامند. پژوهش با استفاده از داده‌های جغرافیایی‌شده پایگاه داده PRIO-GRID و به‌کارگیری مدل رگرسیون دوجمله‌ای منفی نشان می‌دهد که استخراج نفت به‌تنهایی علت کافی برای بروز منازعه نیست؛ بلکه خطر خشونت زمانی به‌طور معناداری افزایش می‌یابد که بهره‌برداری از منابع با حاشیه‌راندن سیاسی و بی‌عدالتی ساختاری اقتصادی همراه شود.

این پژوهش از طریق تحلیل تطبیقی دلتا‌ی نیجریه و سودان جنوبی، بینش‌های تازه‌ای درباره شرایطی ارائه می‌دهد که در آن منابع طبیعی به عوامل بی‌ثباتی سیاسی بدل می‌شوند. مطالعه بر نقش کلیدی حکمرانی فراگیر و نمایندگی سیاسی در کاهش آنچه غالباً به‌عنوان «نفرین منابع» شناخته می‌شود تأکید می‌ورزد و روایت‌های ساده‌انگارانه‌ای را به چالش می‌کشد که منازعه را صرفاً به انگیزه‌های مادی فرو می‌کاهند.

افزون بر موارد تطبیقی بررسی‌شده در پژوهش، در این سمینار به‌طور مشخص به وضعیت کوردستان و شرایط سیاسی و اجتماعی-اقتصادی کنونی ایران نیز پرداخته خواهد شد. چارچوب نظری و یافته‌های تجربی این تحقیق در ارتباط با شرق کوردستان به‌صورت انتقادی مورد بحث قرار می‌گیرند و مسائلی همچون به حاشیه راندن سیاسی، توسعه نابرابر، مدیریت منابع و خشونت دولتی در کانون توجه قرار خواهند داشت. هدف از این بخش، ارزیابی توان تبیینی و محدودیت‌های رویکرد طمع در برابر رنجش در زمینه کوردستان و کمک به درکی زمینه‌مندتر از پویایی‌های منازعه در ایران است.

دکتر محمد م. اقدام پژوهشگر علوم سیاسی با تخصص در سامانه‌های هوش مصنوعی و از صاحب‌نظران حوزه تلاقی علم داده و پژوهش منازعه است. او مدرک دکتری خود را در رشته علوم سیاسی در سال ۲۰۲۰ از دانشگاه ژنو دریافت کرده است. وی پیش‌تر در دو پروژه بزرگ پژوهشی در مؤسسه فناوری فدرال زوریخ (ETH Zurich)—پروژه روابط قدرت قومی (EPR) و پروژه قربانیان غیرنظامی—فعالیت داشته است؛ پروژه‌هایی که بر تحلیل تجربی خشونت سیاسی و داده‌های کلان منازعه تمرکز دارند.

دکتر اقدام در حال حاضر با پژوهشگران مؤسسه مطالعات تکمیلی دوحه و دانشگاه آمریکایی قاهره در پروژه‌ای با عنوان «دیپلمات الگوریتمی» همکاری می‌کند؛ پروژه‌ای که به بررسی کاربرد هوش مصنوعی مولد در فرآیندهای تصمیم‌گیری بین‌المللی می‌پردازد.

این سمینار با اجرای سیاوش محمدی، دانشجوی کارشناسی ارشد رشته اقتصاد و جامعه در آسیا در دانشگاه بن، برگزار خواهد شد.
این نشست در روز شنبه، ٢٨ فوریه ۲۰۲٦، ساعت ٢٠:٣٠ به وقت کرماشان و ١٨ به وقت برلین و به زبان کوردی برگزار می‌شود.سمینار شامل یک مقدمه ۱۰ دقیقه‌ای، ارائه‌ای ۳۰ دقیقه‌ای، بخش پرسش و پاسخ ۲۵ دقیقه‌ای و در پایان یک میزگرد و جمع‌بندی ۱۰ دقیقه‌ای خواهد بود.

علاقه‌مندان می‌توانند از طریق لینک ارائه‌شده در بستر زوم به این نشست بپیوندند.