ئەوە ئەو ساتە بوو کە دەکرێت لە مێژووی ململانێ نوێیەکاندا وەک خاڵێکی وەرچەرخان هەژمار بکرێت: کاتێک یەکەم بۆمبەکان بەسەر شوێنی نیشتەجێبوونی عەلی خامنەییدا کەوتن و خۆی و ژمارەیەکی زۆر لە نوێنەرانی سەرکردایەتی ئێرانیان کوشت، هاوسەنگیی ئەم جەنگە بە بنەڕەتی گۆڕا. ئەوەی ڕەنگە وەک لێدانێکی ئەژمارکراو داڕێژرابێت، لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا داینامیکییەتێکی وای لێ کەوتەوە کە لەو کاتەوە هەموو لێکدانەوەیەکی سادە ڕەت دەکاتەوە.

هێرشەکان بەردەوامن. چیتر تەنها ئامانجەکان لە ناوخۆی ئێران ناپێکن، بەڵکو کاریگەرییان زۆر لە سنوورەکانی ئەو وڵاتە تێپەڕیوە – بۆ کەنداوی عەرەبی، ئیسرائیل و لوبنان. ناوچەکە خراوەتە دۆخی ئامادەباشیی هەمیشەییەوە. ماوەیەکی زۆرە کەس باس لە “ململانێیەکی سنووردار” ناکات.

ئایا دۆناڵد ترەمپ بەڕاستی پێشبینی ئەوەی دەکرد کە لێدانێکی لەو شێوەیە دەبێتە کۆتایی، هەر بە هەڵواسراوی دەمێنێتەوە. زۆر نیشانە بۆ ئەوە دەچن کە لە واشنتۆن ئەو ئومێدە باڵادەست بوو کە کارێکی سەربازیی یەکلاکەرەوە دەتوانێت بڕیارێکی خێرا بسەپێنێت. ئەم چاوەڕوانییە بەدی نەهات. لەبری ئەوە، جەنگێک دروست بووە کە کۆتاییەکەی دیار نییە.

لە هەمان کاتدا، پەرەسەندنی ڕاستەقینە لە لوبنان هێشتا نەگەیشتووەتە لووتکە. هەرچەندە ئۆپەراسیۆنە زەمینییەکان دەستیان پێکردووە، بەڵام چاودێران پێیان وایە شەڕە یەکلاکەرەوەکان هێشتا لە پێشن. جیاوازیی نێوان لێدوانە سیاسییەکان و واقیعی سەربازی بە ڕوونی دیارە.

چەند ڕۆژێکە باس لە تەواوبوونی کۆگاکانی موشەک، لاوازبوونی میلیشیاکان و دەستکەوتە ستراتیژییەکان دەکرێت. بەڵام ڕووداوەکان دژی ئەم وێناکردنەن. ململانێکان بە شێوەیەکی خولی درێژ دەبنەوە – دوو هەفتە لێرە، مانگێک لەوێ. پێشبینییەکان دەکرێن، تەنها بۆ ئەوەی دوای ماوەیەکی کورت دەستکاری بکرێنەوە. پاشەڕۆژی ئەم جەنگە بە ئاشکرا لە هەر پێشبینییەکی ورد لادەدات.

هاوکات، کێشە جیۆپۆلیتیکییەکان دەگۆڕێن. لە زۆرێک لە پایتەختەکانی جیهانی عەرەبیدا نادڵنیایی باڵادەستە. ڕۆڵی نەریتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا وەک هێزێکی ڕێکخەر، بە لاواز دەردەکەوێت. حکومەتەکانی کەنداو بە دوودڵی و چاوەڕوانی و هەندێکجار بێسەروبەرییەوە کاردانەوە نیشان دەدەن. ناوچەکە وەک سیستمێک دەردەکەوێت کە خاڵی هاوسەنگیی خۆی لەدەست دابێت.

واقیعی سەربازی، لەم نێوەندەدا، بێبەزەییانە دەمێنێتەوە. هێرشە ئاسمانییەکان ژێرخانەکان بە قەبارەیەکی گەورە وێران دەکەن – لە کۆگا بچووکەکانەوە تا دەگاتە دامەزراوە پیشەسازییەکان. هێرش بۆ سەر وێستگەیەکی ناوەندیی گاز لە باشووری ئێران کاریگەرییەکی زۆری هەبوو. کاریگەرییە دەستبەجێیەکان تەنها لەسەر ئەو وڵاتە سنووردار نەبوون: عێراق لە ماوەیەکی زۆر کورتدا چەندین هەزار مێگاوات لە توانای کارەبای لەدەستدا، دوای ئەوەی هەناردەکردنی گاز بە شێوەیەکی کتوپڕ ڕاگیرا.

لە لوبنانیش دۆخەکە بە خێرایی بەرەو خراپی دەچێت. پردەکانی سەر ڕووباری لیتانی وێران کراون، چۆڵکردنی ناوچەکانی باشووری زەهرانی بەردەوامە. ڕێکخراوە مرۆییەکان پێشبینی زیاتر لە ملیۆنێک ئاوارەی ناوخۆیی دەکەن لە هەفتەکانی داهاتوودا. بۆ زۆرێک لەوان، گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان چیتر بژاردەیەکی واقیعی نییە.

هاوتەریب لەگەڵ ئەمەشدا، زنجیرەیەک کوشتنی ئامانجدار بەردەوامە کە قووڵ دەچێتە ناو پێکهاتەکانی دەسەڵاتی ئێرانەوە. بەرپرسانی پلەباڵا – لە سوپا، دەزگای هەواڵگری و دامەزراوە سیاسییەکان – لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا گیانیان لەدەستداوە. بەگوێرەی ڕاپۆرتەکان، لە نێو قوربانییەکاندا دادوەرێکیش هەیە کە بەهۆی بڕیارێکی سیاسییەوە ناوبانگێکی نێودەوڵەتی پەیدا کردبوو. ئەم جۆرە کارانە نەک تەنها کاریگەریی سەربازی، بەڵکو کاریگەریی دەروونیشیان هەیە: پەیام دەنێرن – بۆ ناوخۆ و بۆ دەرەوە.

لە ناو خودی ئیسرائیلدا، ژیانی ڕۆژانە بە تێکەڵەیەکی سەیر لە ڕۆتین و دۆخی نائاسایی نیشانە کراوە. لە نێوان کۆبوونەوە هەواڵگرییە سەربازییەکان و ئاساییبوونەوەیەکی کاتی، خەڵکی هەوڵ دەدەن پاشماوەی سەقامگیری بپارێزن. بیرۆکەی کۆتایی هاتنی خێرای ململانێکان چیتر بوونی نییە. لەبری ئەوە، تێڕوانینی ململانێیەکی درێژخایەن و تاقەتپڕوکێن باڵادەستە.

ئەوەی دەمێنێتەوە ئەو تێگەیشتنەیە کە ئەم جەنگە لە مێژە لە ململانێیەکی سەربازی زیاترە. ئەمە دەربڕینی وەرچەرخانێکی قووڵە لە ناوچەکەدا. دڵنیاییە کۆنەکان بەهاکەیان لەدەست دەدەن و سیستمە نوێیەکانیش هێشتا بەدی ناکرێن.

هەفتەکانی داهاتوو ئەوە نیشان دەدەن کە ئایا لەم پەرەسەندنەی ئێستاوە پێکهاتەیەکی نوێ سەرهەڵدەدات – یان ئایا گێژاوەکە زیاتر بەهێز دەبێت. تەنها یەک شت بە دڵنیایی دیارە: ڕەنگە سەختترین ڕۆژەکان هێشتا لە پێش بن.

بیروڕا

بە شێوەی ئانلاین لە لایەن ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان-تیشک لە بلاگی ژیانەوە بڵاو کراوەتەوە: ٢٨ی ڕەشەمەی  ٢٧٢٥ی کوردی

 باوەرنفایند، هێلینا (٢٠٢٦): ڕۆژی نۆزدەهەمی جەنگ – کرۆنۆلۆژیای تێپەڕاندنی سنوورەکان. بلاگی ژیانەوە؛ ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان – تیشک.