ئەو “ژەهرە سیاسییە”ی دەرخواردی کوردی ڕۆژئاوا درا

بەبێ سەروەری و دەسەڵاتی سیاسی و حکومەت تەنانەت پاڵەوانە ئەخلاقی و سەربازییەکان سەر شانۆی نێودەوڵەتیش دەبنە ئۆبژەی ئەوانی دیکە (بابەتی ئەوانی دیکە)، نەک سوبژە و بڕیاردەر.

دەڵێن سیاسەتی جیهانی مەیدانی دەسەڵاتە نەک گۆڕەپانی ئەخلاق و فەزیلەت. لە سیاسەتی نێودەوڵەتی و یاسای نێودەوڵەتیدا دەسەڵاتی کاریگەر و کۆنترۆڵی خاک گرنگترە لە شەرعییەتی ئەخلاقی و یاسای نێودەوڵەتیش لەگەڵ واقیعی دەسەڵاتدا کار دەکات نەک لەگەڵ دادپەروەریدا. لە سیاسەتدا توانای چەسپاندنی واقیع گرنگترە لە ئەخلاق بەڵام کورد بەپێچەوانەی هەموو نەتەوەکانی جیهان ئەرکی بەئەخلاقکردنی هەموو دنیا و فەزیلەتمەندکردنی مرۆڤایەتی گرتووەتە ئەستۆی خۆی و دەیەوێت کۆمەڵگەیەکی جیهانی و کۆنفیدڕالیزمێکی دیموکراتیک بۆ هەموو مرۆڤایەتی بونیاد بنێت. ئەمە خۆی تێنەگەیشتنە لە واقیعی سیاسەتی نێودەوڵەتی.

گرنگی دەوڵەت-نەتەوە و سەروەری سیاسی:

لە سیاسەتی نێودەوڵەتیدا بوونی دەوڵەت یان حکومەتێکی فەرمی پێوەری سەرەکییە بۆ سوبێکت بوون لەسەر شانۆی نێودەوڵەتی. واتە توانای کۆنترۆڵی خاک، هەبوونی خاکێکی دیاریکراو، دانیشتوانی سەقامگیر و دەستنیشانکراو و حوکمڕانییەکی کاریگەر کە ڕێی پێ دەدات بەبێ دەستێوەردانی دەرەکی بڕیار بدات یاساکان جێبەجێ بکات.

بەبێ ئەمانە ئەگەر هێزەکان زۆر ئەخلاقی و مۆراڵبەرز و پێشکەوتنخوازیش بن وەک ئۆبژەی سیاسەت دەمێننەوە و ناتوانن بڕیاری سەربەخۆ بدەن یان دانوستان بکەن لەگەڵ زلهێزەکاندا. بۆ نموونە لە بابەتی سوریادا ئەحمەد جۆلانی کۆنە تیرۆریست کە داواکراوی ئەمریکا بوو، ڕەوایەتی و هێز و دەسەڵاتی ئەوەی هەیە کە لەگەڵ ئیسرائیل دانوستان بکات و هەموو بەرزاییەکانی گۆلان (جۆلان) بدات بە ئیسرائیل و هەروەها واژۆ بکات کە تا ٥٠ کیلۆمەتری دیمەشقیش هیچ چەک و چۆڵێک بەکار نەهێنرێت و بە فەرمی باڵادەستی ئیسرائیل بەسەر ئەو ناوچانەدا قەبووڵ بکات بەڵام مەزڵوم عەبدی ناتوانێت بڕیار لەسەر چارەنووسی قامیشلۆ و حەسەکەش بدات تەنانەت لە چوارچێوەی سوریایشدا.

ئەحمەد شەرعێک کە مرۆڤێکی داعشی و جیهادییە و دژی هەموو بەها نێودەوڵەتی و ئازادییەکانە و مەزڵوم عەبدییەکیش کە لەباتی هەموو دنیا شەڕی تیرۆریزمی کرد و بۆ بەها ئینسانییەکان نزیک ٢٠،٠٠٠ شەهیدی پێشکەشی پاراستنی ئازادی کرد. بۆچی؟ چونکە ئەحمەد شەرع خاوەنی دەوڵەتە و کورد پاژێکە لەو دەوڵەتەی کە ئەحمەد شەرع سەرۆکیەتی و کورد ناتوانێت هیچ پەیماننامەیەکی نێودەوڵەتی واژۆ بکات و بەردەنگی دەرەوە (یان سوبژەی سیاسی) ئەحمەد شەرعە نەک مەزڵوم عەبدی (مەزڵوم ئۆبژەی سیاسەتە). لێرەیە بایەخی دەوڵەت-نەتەوە و سەروەری سیاسی دەردەکەوێت کە کوردەکان لەگەڵ ئەوە خواستی ڕەوایان هەیە مرۆڤگەلی ئەخلاقی و خەباتێکی پێشکەوتنخوازانەیان هەیە بەڵام چوون وڵاتی سەربەخۆیان نییە بەردەنگی نێودەوڵەتی نین و وەک ئۆبژەی سیاسی ماونەتەوە بەڵام ئەحمەد شەرعی تیرۆریست کە ڕابردووی جیهادی و مرۆڤکوژی و ئەندامییەتی لە ڕێکخراوی ئەلقاعیدە و جەبهەتونوسرە و داعش و… هەیە دەبێتە بەردەنگی کۆمەڵگای نێودەوڵەتی و سوبژەی سیاسەت چون خاوەنی دەوڵەت و سەروەری سیاسییە.

بۆچی ئایدیۆلۆژیای پەکەکە بوو بە ژەهری سیاسی بۆ کوردی ڕۆژئاوا؟

١-  یەکەم، دژایەتی دەوڵەت-نەتەوە و سەروەری سیاسی (هەڵبەت تەنیا کوردی) = نکۆڵیکردن لە سوبژە بوون و خۆ بە ئۆبژە کردنی ئەحمەد شەرع و گرووپە تیرۆریستییەکان. پەکەکە و ئۆجالان دەوڵەتسازی ڕەت دەکەنەوە و هەرجۆرە سەروەرییەکی سیاسی لە بنەڕەتدا بە ستەمکاری دەزانن کە لە ئاکامدا سەرەڕای ئەوە کە کوردی ڕۆژئاوا دەسەڵاتیان هەبوو بەڵام چوون سەروەری سیاسییان نەبوو و بەپێی فەلسەفەی ئاپۆ دژی کۆنفیدڕاڵیزمی دیموکراتیکە، ئەوان نەبوونە بابەتی سیاسەتی فەرمی و لە دانیشتنە جیهانییەکاندا هیچ نوێنەرایەتییەکیان نییە و ئەحمەد شەرع و کۆنە داعشییەکانی دوێنێ و دیپلۆماتەکانی ئەمڕۆ وەکوو سەرۆکی هەموو سوریا و نوێنەری یاسایی هەموو سوریا بەشداری کۆبوونەوە جیهانییەکان دەبن و ئەمانیش هێشتا لەبیری ئەخلاقمەندکردنی جیهان و گۆڕینی نەزمی نێودەوڵەتی و دژایەتی دەوڵەت-نەتەوەی کوردین. واتە بەدەستی خۆیان خۆیان ئیفلیج کردووە.

٢- دووەم، لە فەلسەفەی ئاپۆدا ئەخلاق جێگای ستراتیژی گرتووەتەوە

کۆنفیدڕاڵیزمی دیموکراتیک پڕۆژەیەکی کۆمەڵایەتی-فەرهەنگییە تا پڕۆژەیەکی جیۆپۆلیتیکی و سیاسی. بەڵام سوریا گۆڕەپانی ململانێی ئەو زلهێز و هێزە ناوچەییانەیە کە خاوەنی دەوڵەت-نەتەوەن نەک تاقیگەی فەلسەفەی سیاسی. لە وەها گۆڕەپانێکدا هەر کەسێک دەوڵەت و سەروەری نەوێت و دژایەتی بکات بەدڵنیاییەوە لەنێودەچێت.

٣-  زلهێزەکان خۆیان خاوەنی دەوڵەت-نەتەوەن و لە ئەساسدا دژی ئایدیۆلۆژیای پەکەکەن. ئایدیۆلۆژیای پەکەکە تەنیا پرسێکی کوردی ڕۆژئاوا نییە بەڵکو بانگەشەی ئەوەی بۆ دەکەن کە پڕۆژەیەکە بۆ گۆڕینی نەزمی جیهانی و نەهێشتنی سیستەمی دەوڵەت-نەتەوەی وێستفالی و نەهێشتنی سنوورە کلاسیکەکان لە هەموو دنیادا هەیە!! بۆیە تەنانەت ئەگەر شەڕی داعشیشیان کردبێت و زۆریش پێشکەوتنخواز و مرۆڤدۆست و ئەخلاقمەند بن هێشتا خۆیان هەڕشەن بۆ سەر نەزمی نێودەوڵەتی.

هەروەها بابەتێکی زۆر ستراتیژیک و گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی کە لە دۆکتۆرینی دەوڵەتی ئەمریکا بە ڕێبەرایەتی دۆناڵد ترامپ و هەروەها دەوڵەتی ئیسرائیل بە ڕێبەرایەتی بنیامین نەتانیاهۆ هاتووەتە ئاراوە و بووەتە هۆکاری گۆڕانکاری لە سیاسەتی نێودەوڵەتی و تیۆرییە نێودەوڵەتییەکاندا ئەوەیە کە لە دۆکتۆرینی هەردووکیاندا بڕوایان وایە کە ئاشتی لەڕێگای هێزەوە دەستەبەر دەکەن و هیچ حیسابێک بۆ بەها ئەخلاقی و مرۆڤایەتییەکان و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان ناکەن و ئەمە دەبێت کورد بە بایەخەوە سەرنجی بدات و واز لە خەونە شاعیرانەکان و بە تاقیگە کردنی کوردستان بۆ تاقیکردنەوەی فەلسەفە سیاسییەکان بێنێت و هەوڵەکانی چڕ بکاتەوە بۆ مافی سەروەری سیاسی و دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆ.

پێچەوانەی هەموو یاسا نەنووسراوەکانی سیاسەتی نێودەوڵەتی، پەکەکە بە فەلسەفەکەی دەیویست مرۆڤی باشتر دروست بکات بەڵام لە سیاسەتی جیهانیدا تەنیا شتێک پێشوازی لێ دەکرێت ئەکتەری بەهێزی دەوڵەت-نەتەوەیە نەک مرۆڤی باش و ئەخلاقتەوەر.

دەڵێن سیاسەت لە چرکەیەکدا دەست پێ دەکات کە هێزێک بتوانێت بڵێت “من بڕیاری کۆتایی دەدەم” ئێستا بڕیاری کۆتایی بەپێی هەموو یاسا نێودەوڵەتییەکان لای ئەحمەد شەرعە و ئەوە کە خاوەنی دەوڵەت-نەتەوەیە. وەک چۆن کارل شمیت دەڵێت “حاکم کەسێکە کە لە دۆخی ئاوارتەدا بڕیار دەدات”.

بیروڕا

بە شێوەی ئانلاین لە لایەن ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان-تیشک لە بلاگی ژیانەوە بڵاو کراوەتەوە: ٢٩ی بەفرەنباری ٢٧٢٥ی کوردی

ڕەحیم نژاد، ماردین (٢٠٢٥): ئەو “ژەهرە سیاسییە”ی دەرخواردی کوردی ڕۆژئاوا درا. بلاگی ژیانەوە؛ ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان – تیشک.