بیروڕا

بە شێوەی ئانلاین لە لایەن ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان-تیشک لە بلاگی ژیانەوە بڵاو کراوەتەوە: ٧ی ڕەشەمەی ٢٧٢٤ی کوردی

کەیخوسرەوی، ئارام (٢٠٢٥):جیاوازیی خەبات و شۆڕش: شۆڕشی ژینا وەک نموونە. بلاگی ژیانەوە؛ ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان – تیشک.

لە شۆڕشدا جیاوازییەکان، بەرژەوەندی و ویستی کەسی کاڵ دەبنەوە. تاک جێی خۆی دەدا بە کۆ، ویستی کەسی لە پێناوی ویستی کۆیی سڕ دەبێت. هەموو شتێک دەبێت بە کۆ.

شۆڕش کورتە، لەناکاوە، پێشبینی نەکراوە. چرکەی شۆڕش چەشنێک تێکەوتنە. مەبەست لە تێکەوتن ئەوەیە، شۆڕش دەتکێشێت و ئاوێتەت دەکات، بۆیە دەموچاوەکان لە شۆڕشدا پێچەوانەی خەبات هەمیشە ئاشنا نین، ئەوانەش پێشتر بە لای سیاسەتەوە نەدەچوون، تێیدەکەون. لە شۆڕشدا، دیسان بە شێوەیەکی کورت و چاوەڕواننەکراو، “ئێمەیەک” بیچم دەگرێت؛ ئێمەی کرێکار، ئێمەی ژنان، یان وەک شۆڕشی ژینا، ئێمەی کورد.

مەبەست ئەوە نییە پێش شۆڕش “ئێمەی کورد” بوونی نییە، مەبەست ئەوەیە فرەییەکان کە لە دۆخی ئاساییدا هەن، لە دۆخی نائاساییدا سڕ دەبن. بەرژەوەندی و ویستی تاک لە نێو کۆدا دەتوێتەوە. مامۆستای ئایینی، بازاڕی، فەرمانبەر، کرێکار، خوێندکار و… هەموو بەرژەوەندییە کەسی و چینایەتییەکانیان لە پێناوی «ئێمەی کورد»دا سڕ دەبن.

دوای شۆڕش “ئێمە” کاڵ دەبێتەوە. منی فەرمانبەر، منی مامۆستا، منی بازاڕی و… جێی “ئێمە” دەگرێتەوە. ویستی کەسی سەرلەنوێ بەسەر ویستی کۆییدا زاڵ دەبێت. ئەمە ئەو دۆخەیە کە خەبات تێیدا ڕوودەدات. رەنگە هۆی سەختی و ئەستەمبوونی خەباتیش هەر ئەمە بێت.

خەبات لە نێو دۆخێکی ئاساییدا ڕوودەدات. لە دۆخێکدا کە هەموو بەدووی بەرژەوەندیی کەسیی خۆیانن. ژیانێکی ئارام، ئابوورییەکی باش و…بەڵام خەبات خوازیاری ئەوەیە تاک ویستەکانی خۆی لە پێناوی ویستێکی کۆییدا سڕ بکات. لێرەدا بەریەککەوتنێک ڕوودەدات؛ بەریەککەوتنی نێوان ویستی کەسی و گشتی یان بە زمانێکی تر بەریەککەوتنی ژیان و ئایدیا. دەگێڕنەوە لاوێک دەیویست ببێت بە پێشمەرگە، باوکی پێی گوت: “ئەگەر دووسەد ساڵ تەمەن دەکەیت، چ نییە ببە بە پێشمەرگە، لێ ئەگەر شەست-حەفتا ساڵ دەژیت، بەس بژی و لە خەبات گەڕێ.” لە دۆخی ئاساییدا لۆژیکی تێچوو و سوود زاڵە. مرۆڤ تێچوو و سوودەکان دەخوێنێتەوە. خەبات تێچووی زۆرە و ڕەنگە لە کورتماوەدا سوودێکی دیاریش نەبێت. ئەگەر بڕیاری خەبات بدەیت، دەبێت لە زۆر شت دەست هەڵبگریت.

ئەمە لۆژیکی تێچوو و سوودە، لۆژیکێک کە دەبێتە هۆکاری ئەوەی هەموو کەس نەچێتە خەباتەوە. لە ڕۆمانی «گابۆڕ»ی سەید قادری هیدایەتیدا، کارەکتەرێک هەیە بە ناوی «میرزا هادی». میرزا هادی کارەکتەری سەرەکیی ڕۆمانەکە نییە، بەڵام کەسێکە بەردەنگ بە تەواوی دەیناسێت. ئەو نموونەی بەرچاوی تێچوو-سوودە لە دۆخی خەباتدا. هۆی ئەوەش کە بەردەنگ بە تەواوی هەستی پێ دەکات ئەوەیە کە کەسی وا لە کۆمەڵگادا و لە دۆخی خەباتدا زۆر زۆرن.

ئەمە نموونەیەک لە قسەکانی میرزا هادییە لەوێدا کە لە کوڕەکەی قەڵس بووە کە سەری بۆ کوردایەتی و خەبات دەخورێ: «دەیگوت دایکی سەحەبت دەگێم خەریکە بە گرتنم بدەیت؟! ها؟! بە بۆنەی کتێب خوێندنەوەوە خەریکی چیت؟! ها؟! خودموختاریم بۆ وەردەگریت؟! ئەی شێڕررهوو! قوڕ بەو سەرەت بۆ عەقڵ و تێگەیشتنت. لەجیاتی ئەوەی دانیشیت دەرسەکانت بخوێنیت، شوێن دوو هەتیوە بەرەڵڵا کەوتوویت کە کەس نازانێ خەریکی چ بەزم و بەرەڵڵایەکن. خۆ خەمی تۆم نییە. پێت وایە خەمی تۆمە؟! خەمی خۆمە دوایی بە سەری پیری دەبمە پەند و مەسخەرەی سەگ، دەبمە پەتپەتی دەستی منداڵەوەرکە».

من ئەمانە وەکوو جیاوازیی نێوان کۆمەڵگای کوردی و نەتەوەی کورد دەبینم. نەتەوەی کورد و خواستەکانی تێچوویان هەیە، بۆیە کەسێک دەتوانێت بەشێک لە کۆمەڵگای کوردی بێت بەڵام بەشێک لە نەتەوەی کورد نەبێت. ئەم جیاوازییە لە چرکەی شۆڕشی ژینادا لەبەرژەوەندیی نەتەوەدا کاڵ بوویەوە و پاش شۆڕشەکە دووبارە سەری هەڵداوە. نەیارانی کورد هەمیشە لەگەڵ کۆمەڵگای کوردی قسە دەکەن، بەردەنگی ئەوان هەمیشە کۆمەڵگای کوردییە، نەک نەتەوەی کورد. لە شۆڕشی ژینادا ئەوە نەتەوەی کورد بوو کە زاڵ بوو، بەرژەوەندییەکان لە کۆدا توابوونەوە، بۆیە داگیرکەریش ئیتر بەردەنگێکی بۆ هێورکردنەوە و ڕاگرتنی کوردستان نەبوو.

تێبینی:ئەم باسە ماوەیەکە بووەتە بەشێک لە کەڵکەڵەی فیکریی من، رەنگەدواجار ببێت بە وتارێکی تێروتەسەڵ و رەنگەش بەس وەک کەڵکەڵەیەک لە لام بمێنێتەوە.