لە پێکهاتەی ئاستی دەروونی مرۆڤ و کۆمەڵگەکاندا، هێزگەلێکی سەرەتایی و دژبەیەک بوونیان هەیە کە شارستانییەت و یاسا بەردەوام هەوڵی سەرکوتکردن و کۆنتڕۆڵکردنیان دەدەن. دەرونشیکاری، بەتایبەت لە ڕێگەی کارەکانی فرۆید و یۆنگەوە، ئەو ڕاستییە تاڵەمان بۆ ئاشکرا دەکات کە جەنگ تەنیا ڕووداوێکی سیاسی یان جوگرافی نییە، بەڵکو تەقینەوەی ئەو پاڵنەرە سەرکوتکراوانە و دەرکەوتنی ئەو تارمایی و «سێبەر»ـە ترسناکەیە کە لە کاتی ئاشتیدا لە نەستی تاک و کۆمەڵدا خۆیان حەشار داوە. بۆ نەتەوەیەکی وەک کورد، کە بوون و نەبوونی، ژیان و مەرگی، هەمیشە گرێدراوی ململانێی هێزە هەرێمی و جیهانییەکان بووە. نیگەرانییەکانی ئەمڕۆی کورد لە ئاستی بەرزیی گرژییەکانی نێوان هاوپەیمانیی ئەمریکا-ئیسرائیل و ئێران، تەنیا ترس نییە لە موشەکێکی هەڵە، بەڵکو ترسێکی بوونگەرایی و مێژوویی قووڵترە: ترس لەوەی جارێکی دیکە، خاکی کوردستان ببێتەوە بە شانۆی یەکلاکردنەوەی «سێبەر»ـی ئەوانی تر و قوربانیی یەکەمی شەڕێک بێت کە نە داوای کردووە و نە خاوەنیەتی.

کاڕڵ یۆنگ پێی وایە هەر کۆمەڵگەیەک خاوەنی «نەستێکی کۆمەڵ»ـە کە میراتی ئەزمونە هاوبەشەکانی باپیرانیەتی. لە نائاگایی (نەست)ـی جڤاکی کوردیدا، زەبری دەروونیی دووبارەبووەوەی خیانەت، بەکارهێنان و پاشان بەجێهێشتن لەلایەن هێزە گەورەکانەوە، وێنەیەکی سەرەکی و بنەڕەتییە. ئەمڕۆ، کاتێک ئەمریکا-ئیسرائیل و ئێران ڕووبەڕووی یەکتر دەبنەوە، پڕۆسەیەکی دەروونیی مەترسیدار دووبارە دەبێتەوە: پڕۆسەی دەرهاوێژی و خستنەپاڵ. هەریەک لەم هێزانە، «سێبەر»ـی خۆی– واتە کۆی هەموو ئەو خەسڵەتە تاریک و دەسەڵاتخواز و توندوتیژانەی کە نایەوێت دانی پێدا بنێت، دەخاتە پاڵ ئەوی دیکە. بۆ ئێران، ئەمریکا و ئیسرائیل بەرجەستەی «هەژموونخوازیی جیهانی» و سەرچاوەی هەموو شەڕانگێزییەکن؛ بۆ ئەمریکا و ئیسرائیلیش، ئێران «سەرچاوەی تیرۆر» و هەڕەشەی سەرەکیی سەقامگیرییە. لەم شەڕە ڕەمزی و دەروونییەدا، کوردستان بەهۆی پێگە جوگرافی و هەستیارییەکەیەوە، دەبێتە ئەو «بۆشایی»ـەی کە هەردوولا دەیانەوێت سێبەرەکانی خۆیانی تێدا لەناوبەرن. نیگەرانیی قووڵی کورد لێرەدا ئەوەیە کە لە پڕۆسەی سڕینەوەی سێبەری ئەوی تردا، بوونی فیزیکی و سیاسیی کورد دەسڕدرێتەوە. هەر بۆردومانێکی ئێران بۆ سەر بنکەی [بەناو] موساد لە باشوری کوردستان، یان هەر جووڵەیەکی سەربازیی ئەمریکا لە ناوچەکە، لە نەستی کوردیدا وەک نووسینەوەی هەمان سیناریۆی مێژوویی دەخوێنرێتەوە: ئێمە گۆڕەپانین، نەک یاریزان.

ئەم دۆخە، زەبرە کەڵەکەبووەکانی مێژوو چالاک دەکاتەوە و دەروونی کوردی دەخاتە حاڵەتێکی ئاڵۆزەوە. بەدەربڕینە فرۆیدیەکە؛ دۆخی کورد ململانێیە لەنێوان «پاڵنەری ژیان» و «پاڵنەری مردن». بۆ کورد، ئەم هاوکێشەیە زۆر ئاڵۆزترە. لە لایەکەوە، ترسێکی بوونگەرایی لە «تاناتۆس»ـی دەرەکی هەیە؛ ترس لەو هێزە وێرانکەرەی کە لە ئەنفال و کیمیاباراندا بە چاوی خۆی بینیویەتی و هەمیشە هەڕەشەی لەناوبردنی لەسەرە. لە لایەکی تریشەوە، ساڵانێکی زۆری چەوسانەوە و بێدەسەڵاتی، تووڕەییەکی سەرکوتکراوی گەورەی لەناو نەستی کوردیدا کۆ کردووەتەوە. ئەم تووڕەییە، کە خۆی جۆرێکە لە تاناتۆسی ناوەکی، لە نەبوونی دەرفەتی سیاسی و سەربەخۆدا، هەندێک جار ڕوو لە خۆی دەکاتەوە و دەبێتە هۆی خۆخۆری، دووبەرەکی و توندوتیژیی ناوخۆیی. نیگەرانییەکە لێرەدا دووسەرەیە: ترسی لەناوچوون بە دەستی هێزی دەرەکی، و ترسی تەقینەوەی ئەو وێرانکارییەی کە لە ئەنجامی زەبرە مێژووییەکانەوە لە ناوەوەی خۆیدا پەنگی خواردووەتەوە.

دەرئەنجامە ڕاستەوخۆ و ئەمڕۆیییەکانی ئەم دۆخە، لە شێوەی «دڵەڕاوکێی پێشوەختە»دا خۆی دەنوێنێت. کۆمەڵگەی کوردی لە حاڵەتێکی چاوەڕوانیی بەردەوامی کارەساتدا دەژی. گوێگرتن لە هەواڵەکان، بینینی فڕۆکە لە ئاسمان، بیستنی دەنگی تەقینەوە و درۆن، تەنیا ڕووداوێکی ئاسایی نییە، بەڵکو چالاککەرەوەی تەواوی یادەوەریی زەبرە کۆنەکانە. ئەمە ئیگۆی تاک و کۆمەڵگە دادەڕزێنێت، توانای پلانداڕشتن بۆ داهاتوو و چێژوەرگرتن لە ئێستای لێ زەوت دەکات و تووشی هەستێکی قووڵی بێهیوایی و بێچارەیی دەکات. «برینە نەرجسییە» مێژووییەکەی کورد، واتە هەستی دانپێدانەنراوی، بێبەهایی و سوکایەتیپێکردن لەلایەن جیهانەوە، لەم دۆخەدا قووڵتر و ئازاربەخشتر دەبێتەوە. کاتێک چارەنووسی نەتەوەیەک دەکەوێتە بەردەم ڕەحمی ململانێی سێبەرەکانی ئەوانی تر، گەورەترین نیگەرانی ئەوە نییە کە چ لایەنێک سەردەکەوێت، بەڵکو ئەوەیە کە ئایا لە دوای ئەو سەرکەوتنە، شتێک بە ناوی کوردەوە بە مانایەکی سیاسیی و شکۆمەندانە دەمێنێتەوە یان نا؟

بیروڕا

بە شێوەی ئانلاین لە لایەن ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان-تیشک لە بلاگی ژیانەوە بڵاو کراوەتەوە: ١٩ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦ی کوردی

حەمید، دانا(٢٠٢٦): جەنگ و نیگەرانییەکانی. بلاگی ژیانەوە؛ ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان – تیشک.