وتارەکەی بنیامین نەتانیاھۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، پەیڕەوی لە لۆژیکێکی ڕوونی دڵنیایی ستراتیژی دەکات: ئەو پەرەسەندنە سەربازییەکان دەخاتە ناو وێنەیەکی سیاسیی گشتگیرەوە کە ئامانج لێی بەهێزکردنی پێگەی ئیسرائیلە لە پێکهاتەی دەسەڵاتی ناوچەیی و جیھانیدا. ئەو دە دەستکەوتەی کە ئاماژەی پێداون، کەمتر وەک هەڵسەنگاندنێکی بێلایەنانە دەبینرێن و زیاتر وەک گێڕانەوەیەکی جیۆپۆلەتیک دێنە بەرچاو.

١. وەرچەرخانی ستراتیژی

نەتانیاھۆ وێنەی ئێرانێکی لاواز و ئیسرائیلێکی بەهێز دەخاتە ڕوو. بەڵام ئەم گۆڕانکارییە دوو لایەنەیە: لە کاتێکدا تاران لەژێر گوشاری ئابووری و دابڕانی نێودەوڵەتیدایە، کاریگەرییەکەی لە ڕێگەی ئامرازە ناهاوسەنگەکانەوە بە بەرزی دەمێنێتەوە. لە بەرامبەردا، هێزی ئیسرائیل زیاتر لە باڵادەستیی تەکنەلۆژیا و وردکاریی سەربازییەوە سەرچاوە دەگرێت – ئەو فاکتەرانەی کە هەمیشە لە ململانێ ناهاوسەنگەکاندا یەکلاکەرەوە نین.

٢. هەستیارکردنی نێودەوڵەتی

“هۆشیارکردنەوەی جیهان” دەربارەی هەڕەشەکانی ئێران، یەکێکە لە کارە لەپێشینەکانی دیپلۆماسیی ئیسرائیل. لە ڕاستیدا، تێڕوانین بۆ بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران لە پایتەختەکانی ڕۆژئاوا توندتر بووە. لەگەڵ ئەوەشدا، کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بە دابەشی دەمێنێتەوە، بۆ نموونە لە نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئەکتەرە ئەوروپییەکان کە هێشتا جەخت لەسەر چارەسەری دیپلۆماسی دەکەنەوە.

٣. هاوپەیمانییە نوێیەکان

جەختکردنەوە لەسەر هاوبەشی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئاماژەیە بۆ گرنگیی بەردەوامی گەرەنتیی پاراستنی ئەمریکا. جگە لەوەش، لێکتێگەیشتنە ناوچەییەکان – بەتایبەتی لەگەڵ وڵاتانی سوننە مەزهەب – گوزارشتە لە بەرژەوەندییەکی هاوبەش بۆ سنووردارکردنی ئێران. ئەم پێکهاتە نوێیەی هاوپەیمانییەکان، هێڵەکانی ململانێ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە دژایەتی ئایدیۆلۆژییەوە بۆ دژایەتی ستراتیژی دەگۆڕێت.

٤. لاوازکردنی ڕژێم

ئەو بانگەشەیەی کە دەڵێت بنەماکانی سیستەمی ئێران هەژاون، ئامانجی لە دیدگایەکی درێژخایەندایە. گەمارۆکان، ئۆپەراسیۆنە سایبرییەکان و چالاکییە نهێنییەکان بێگومان کاریگەرییان هەبووە. بەڵام گۆڕینی ڕژێم لە دەرەوە، لە مێژوودا بە دەگمەن سەرکەوتوو بووە و مەترسیی ناسەقامگیرییەکی کۆنترۆڵنەکراوی لە ناوچەیەکی هەستیاردا لێدەکەوێتەوە.

٥. سنووردارکردنی هەڕەشە بوونییەکان

لاوازکردنی بەرنامەی ئەتۆمی و موشەکیی ئێران یەکێکە لە ئامانجە ناوەندییەکانی سیاسەتی ئەمنیی ئیسرائیل. ڕێوشوێنە سەربازی و هەواڵگرییەکان پێشکەوتنەکانیان دواخستووە، بەڵام کۆتایییان پێ نەهێناوە. بەم شێوەیە، ململانێی جیۆپۆلەتیکی لەسەر پرسی ڕێگریی ئەتۆمی بە چارەسەرنەکراوی دەمێنێتەوە و ئەگەری زیاتر توندبوونەوەی هەیە.

٦. شکاندنی “گەمارۆی خنکێنەر”

بە ئاماژەدان بە بریکارەکانی ئێران، نەتانیاھۆ دەست دەخاتە سەر توخمێکی سەرەکیی جەنگە مۆدێرنەکان. ڕێکخراوەکانی وەک حیزبوڵڵا لە لوبنان یان حەماس لە غەززە بەشێکی دانەبڕاون لە ستراتیژیی ناوچەیی ئێران. لاوازکردنی ئەوان بارودۆخی سەربازی دەگۆڕێت، بەڵام هۆکارە پێکهاتەییەکانی بوونیان لەناو نابات.

٧. ناوچەی ئەمنی لەودیو سنوورەکانەوە

دروستکردنی ناوچەی دابڕاو لە غەززە، سووریا و لوبنان گوزارشتە لە پێشخستنی هێڵەکانی بەرگریی ئیسرائیل. ئەم کارە لە کورتخایەندا کۆنترۆڵ زیاد دەکات، بەڵام لە درێژخایەندا پرسیار دەربارەی سەروەری و شەرعییەتی یاسایی نێودەوڵەتی دروست دەکات.

٨. گۆڕانکاری لە دۆکتۆرینی سەربازیدا

جەختکردنەوە لەسەر دەسپێشخەری و سوپرایزکردن، هاوتایە لەگەڵ لۆژیکێکی کلاسیکیی سیاسەتی ئەمنیی پێشوەختە. ئیسرائیل پشت بە هێرشی خێرا و ئامانجدار دەبەستێت بۆ دەستەبەرکردنی باڵادەستیی ستراتیژی. بەڵام لە ناوچەیەکدا کە داینامیکی پەرەسەندنی ململانێی تێدا بەرزە، ئەم دۆکتۆرینە دەتوانێت ببێتە هۆی خێراکردنی ئاگری شەڕ.

٩. باڵادەستیی تەکنەلۆژی

سیستەمی بەرگریی ئاسمانیی ئیسرائیل وەک یەکێک لە پێشکەوتووترین سیستەمەکانی جیهان دادەنرێت. سیستەمەکانی وەک “کوبەی ئاسنین” چەندین جار کارایی خۆیان سەلماندووە. لەگەڵ ئەوەشدا، لێرەشدا ڕاستییەکی جیۆپۆلەتیکی دەردەکەوێت: باڵادەستیی تەکنەلۆژی تەنها پاراستن دابین دەکات، نەک چارەسەرێکی سیاسی بۆ ململانێ درێژخایەنەکان.

١٠. خۆڕاگریی کۆمەڵایەتی

جەختکردنەوە لەسەر خۆڕاگریی دانیشتووان و ئابووری، ئاماژەیە بۆ ڕەهەندە ناوخۆییەکانی ململانێ جیۆپۆلەتیکییەکان. لە وڵاتێکی وەک ئیسرائیلدا کە لە دۆخێکی گرژیی بەردەوامدایە، سەقامگیریی کۆمەڵایەتی فاکتەرێکی ستراتیژییە. داواکردن لە میدیاکان بۆ بەهێزکردنی ورەی گەل، گرنگیی پەیوەندییە گشتییەکان وەک بەشێک لە پێکهاتەی ئاسایشی نیشتمانی نیشان دەدات.

تێبینیی کۆتایی

دە خاڵەکەی نەتانیاھۆ گوزارشتن لە تێگەیشتنێکی ئەمنی کە پشت بە هێز، پێشگیری و تێوەگلانی نێودەوڵەتی دەبەستێت. لە هەمان کاتدا، ڕەنگدانەوەی دژایەتییەکانی ناوچەیەکەن کە تێیدا سەرکەوتنە سەربازییەکان بە دەگمەن دەبنە هۆی سەقامگیرییەکی بەردەوام. دۆخی جیۆپۆلەتیکی بە ناجێگیری دەمێنێتەوە – و هەر دڵنیاییەکی ستراتیژی، کاتێک لە نزیکەوە سەیری دەکەیت، تەنها بۆ ماوەیەکی کورت بڕ دەکات.

بیروڕا

بە شێوەی ئانلاین لە لایەن ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان-تیشک لە بلاگی ژیانەوە بڵاو کراوەتەوە: ١١ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦ی کوردی

 باوەرنفایند، هێلینا (٢٠٢٦): دە خاڵ، دە ئاماژە – خوێندنەوەی جیۆپۆلەتیکی نەتانیاھۆ بۆ ململانێ لەگەڵ ئێران. بلاگی ژیانەوە؛ ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان – تیشک.