زمانی دایکی؛ ئەو ماڵەی ناسنامە و مێژوومانی تێدا دەپارێزین

“زمان تەنیا ئامرازێکی پەیوەندی نییە، بەڵکوو ئەو ئاوێنەیەیە کە مێژوو و کولتوور و جیهانبینیی نەتەوەیەکی تێدا دەدرەوشێتەوە.”

ڕۆژی ٢ی ڕەشەمە (٢١ی شوبات)، وەک ڕۆژی جیهانیی زمانی دایکی، تەنیا بۆنەیەک نییە بۆ یادکردنەوە، بەڵکوو زەنگێکی ئاگادارکردنەوەیە بۆ ئەوەی بزانین زمانەکەی ئێمە، گرنگترین سەرمایەی نەتەوەییمانە. زمانی دایکی ئەو ماڵە گەرمەیە کە پێش ئەوەی فێری ڕۆیشتن ببین، تێیدا فێری بیرکردنەوە و هەستکردن بووین.

بۆ تێگەیشتن لە مەزنیی ئەم سامانە، پێویستە لە چەند گۆشەنیگایەکەوە لێی بڕوانین:

١. زمان وەک ناسنامە و ڕەگ

هەر وشەیەک کە بە زمانی کوردی دەری دەبڕین، هەڵگری سەدان ساڵ لە مێژوو، نەهامەتی، خۆشی و پەندی پێشینانمانە. کاتێک بە زمانی دایکی دەدوێین، ئێمە دەنگ دەدەین بەو باوباپیرانەی کە بە درێژایی مێژوو ئەم زمانەیان لەناو سینەی خۆیاندا بۆ ئێمە پاراستووە. لەدەستدانی زمان، لەدەستدانی بەشێکی گەورەی ڕۆحی نەتەوەیەکە.

٢. قووڵترین دەربڕین بۆ هەستەکان

مرۆڤ دەتوانێت چەندین زمان فێر ببێت و قسەیان پێ بکات، بەڵام کاتێک دەیەوێت گوزارشت لە قووڵترین هەستەکانی بکات، چ خەم بێت یان دڵخۆشی، تەنیا زمانی دایکی دەتوانێت تینوێتیی ڕۆحی بشکێنێت. پەرتووکەکان و شیعرەکانی ئەدەبیاتی کوردی جوانترین بەڵگەن بۆ ئەمە.

وەک شاعیری گەورەی کورد، مامۆستا هەژار لە دێڕە شیعرێکی بەناوبانگیدا وێنەی ئەو پەیوەندییە قووڵە و ئاوێتەبوونی زمان بە ناخی مرۆڤەوە دەگرێت و دەڵێت:

> بە کوردی دەژیم، بە کوردی دەمرم

> بە کوردی دەیدەم وەڵامی قەبرم

٣. پاراستنی زمان بە خوێندنەوە و بەرهەمی چاپکراو

لە سەردەمی جیهانگیریدا، لەبری ئەوەی زمانەکەمان تەنیا لە قسەکردنی ڕۆژانەدا کورت بکەینەوە، پێویستە بیکەینە زمانی زانست و مەعریفە. هەر پەرتووکێک کە بە چاپ دەگات و دەکەوێتە کتێبخانەکانەوە، وەک قەڵایەک وایە بۆ بەرگری کردن لە فەرهەنگەکەمان. هەوڵدان بۆ چاپکردنی پەرتووک لە ناوخۆدا و بەرزکردنەوەی ئاستی بڵاوکراوەکان، سەلمێنەری ئەو ڕاستییەن کە زمانی ئێمە توانای هەڵگرتنی قورسترین و ئاڵۆزترین بیرۆکەکانی هەیە. نووسین و خوێندنەوەی بەردەوام، باشترین قەڵغانن بۆ پاراستنی زمانەکەمان لە توانەوە.

٤. ڕۆڵی میدیای دیجیتاڵی لە گەشەپێدانی زماندا

لە پاڵ چاپکردنی پەرتووکدا، ئەمڕۆ سەکۆکانی سۆشیاڵ میدیا بوونەتە گۆڕەپانێکی زێڕین بۆ هێشتنەوەی زمان. دروستکردنی ناوەڕۆکی کوردی، بڵاوکردنەوەی وتەی ناوداران و ناساندنی پەرتووکە بەنرخەکان لە ڕێگەی لاپەڕە و پێگە ئەلیکترۆنییەکانەوە، وادەکات زمانەکەمان لەناو نەوەی نوێدا بە زیندوویی بمێنێتەوە. هەر بابەتێک کە لە وێبلاگێکدا بڵاوی دەکەینەوە، یان هەر دێڕێک کە دەیخەینە سەر وێنەیەک، هەنگاوێکی کردارییە بۆ بەمۆدێرنکردنی زمانەکەمان.

٥. بەزانستیکردن و تەکنەلۆجیای سەردەم

بۆ ئەوەی زمانێک بە بەهێزی بمێنێتەوە، نابێت تەنیا لە چوارچێوەی ئەدەبدا قەتیس بکرێت. دەبێت زمانی دایکی بکەینە زمانی زانستەکان، زمانی خوێندن و تاقیکردنەوەکان، تەنانەت زمانی تەکنەلۆجیا و پڕۆگرامسازییش. کاتێک گەنجێک دەتوانێت بە زمانی خۆی فێری زانستە سەردەمیانەکان، دیزاین، یان دروستکردنی وێبسایت ببێت، ئەو کاتە زمانەکە دەبێتە ئامرازێکی پراکتیکی بۆ ژیان و پێشکەوتن. ئەمەش پێویستی بە هەوڵێکی یەکگرتوو هەیە بۆ وەرگێڕان و دانانی زاراوەی زانستیی نوێ.

٦. دروستکردنی پردی نێوان نەوەکان لە ڕێگەی بەرهەمی نووسراوەوە

زمان ئەگەر نەکرێتە هەوێنی کتێب و بەرهەمی فیکری، وردە وردە وشک دەبێت. ئەو دەق و بابەتانەی ئەمڕۆ دەیانووسین و ئامادەیان دەکەین، دەبنە میراتێک بۆ داهاتوو. کاتێک گەنجێک وتەیەکی کاریگەر یان بابەتێکی بەسوود بە زمانی دایکی دەخوێنێتەوە، لە ڕاستیدا پردێک لە نێوان ئەو و مێژووەکەیدا دروست دەبێت کە بە هیچ هێزێک ناپچڕێت.

با لەم ڕۆژەدا بەڵێن بە خۆمان بدەین کە نەک تەنیا بە زمانەکەمان قسە بکەین، بەڵکوو بیخوێنینەوە، پێی بنووسین و جوانییەکانی بە نەوەکانی دوای خۆمان بناسێنین. با پەرتووکی کوردی بکەینە باشترین هاوڕێمان و دەقە جوانەکانی بکەینە دیاری بۆ یەکتر. با هەموومان پارێزەری ئەو زمانە بین کە شوناسی مانەوەمانە.

بیروڕا

بە شێوەی ئانلاین لە لایەن ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان-تیشک لە بلاگی ژیانەوە بڵاو کراوەتەوە: ٠١ی ڕەشەمەی ٢٧٢٥ی کوردی

باوەڕ، ئەشکان(٢٠٢٦):زمانی دایکی؛ ئەو ماڵەی ناسنامە و مێژوومانی تێدا دەپارێزین. بلاگی ژیانەوە؛ ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان – تیشک.