ستراتیژیی “ناسەقامگیریی ڕێکخراو”: ڕۆژئاوای کوردستان وەک نموونەی ئەندازیاریی سیاسیی ئەمریکا

لە فەلسەفەی سیاسیی “ڕیالیزمی نوێ”دا، هێزە گەورەکان بۆ پاراستنی هەژموونی خۆیان پەنا بۆ ستراتیژییەک دەبەن کە پێی دەوترێت “بەڕێوەبردنی قەیران” (Crisis Management) نەک چارەسەرکردنی. ئەوەی ئەمڕۆ لە ڕۆژئاوای کوردستان دەگوزەرێت، بەرجەستەبوونی تەواوی چەمکی “ناسەقامگیریی ڕێکخراو”ە؛ دۆخێک کە تێیدا نە جەنگی سەرتاسەری هەیە و نە ئاشتییەکی بەردەوام، ئەمەش ڕێگە بە ئەمریکا دەدات وەک تەنها “ناوبژیوان” و “سەنتەری بڕیار” لە ناوچەکەدا بمێنێتەوە.

١. ڕۆژئاوا لە کێبڕکێی “هاوسەنگیی هێز”دا

ئەمریکا لە ڕۆژئاوای کوردستان مۆدێلێکی سیاسیی دروستکردووە کە لە یەک کاتدا چەند ئامانجێکی دژبەیەک دەپێکێت، ئەمەش کرۆکی “ناسەقامگیرییە ڕێکخراوەکە”یە:

• پەیوەندی لەگەڵ کورد و تورکیا: ئەمریکا لە لایەک پشتگیری سەربازیی هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) دەکات، لە لایەکی تریشەوە گڵۆپی سەوز بۆ تورکیا (هاوپەیمانی ناتۆ) هەڵدەگیرسێنێت بۆ هەندێک ئۆپەراسیۆن. ئەم “دۆخی نادیارییە” وا دەکات هەردوو لایەن (کورد و تورک) بەردەوام پێویستیان بە ڕەزامەندی واشنتۆن بێت.
• بەکارهێنانی کارتەکە دژی ڕووسیا و ئێران: مانەوەی ئەمریکا لە ڕۆژئاوا ڕێگری دەکات لەوەی ڕژێمی سووریا و هاوپەیمانە ئێرانی و ڕووسییەکانی دەستیان بە تەواوی خاکی سووریا بگات. ئەم ناسەقامگیرییە ڕێگرە لەوەی “هیلالی شیعی” یان هەژموونی ڕووسی بە تەواوی جێگیر بێت.

٢. ئابووریی سیاسی و “چەکی وزە”

یەکێک لە ڕەهەندە زانستییەکانی ئەم ناسەقامگیرییە، کۆنترۆڵکردنی سەرچاوەکانە. بەپێی دیدی شارەزایانی وەک “جیمز جێفری” (نێردەی پێشووی ئەمریکا بۆ سووریا)، مانەوەی ئەمریکا لە کێڵگە نەوتییەکانی (دێرەزۆر و ڕومەیلان) ئامانج لێی بێبەشکردنی ڕژێمی سووریایە لە سەرچاوە داراییەکان. ئەمە “تەنگپێهەڵچنینێکی ئابوورییە” لە ڕێگەی دۆخێکی ناسەقامگیرەوە، تاوەکو ڕژێمی سووریا ناچار بە سازشە سیاسییەکان بکات.

٣. دیدی شارەزایان: “زۆنگاوی سووریا”

• نۆام چۆمسکی: پێیوایە ئەمریکا نایەوێت کێشەی کورد لە سووریا بە بنبەست بگات یان بە تەواوی چارەسەر بێت، چونکە “کێشەی چارەسەرنەکراو” باشترین پاساوە بۆ مانەوەی سەربازیی درێژخایەن.
• هنری کیسنجەر: لە تێزەکانیدا ئاماژە بەوە دەکات کە “دڵنیایی” لە سیاسەتدا بوونی نییە. ئەمریکا لە ڕۆژئاوا جۆرێک لە “نائیستقرار”ی دروستکردووە کە وایکردووە کوردەکان نەتوانن بە تەواوی متمانە بە ئەمریکا بکەن (لەبەر پاشەکشە کتوپڕەکان)، بەڵام لە هەمان کاتدا هیچ بژاردەیەکی تریان نییە جگە لە هاوپەیمانی لەگەڵیان. ئەمە لوتکەی “داهێنانی ناسەقامگیرییە”.

٤. بۆچی ئەمریکا ئەمە دەکات؟ (دەرەنجامە ستراتیژییەکان)

لە ڕوانگەی بەرژەوەندیی نیشتمانیی ئەمریکاوە، ئەم ناسەقامگیرییە ڕێکخراوە لە ڕۆژئاوا ئەم دەستکەوتانەی هەیە:

1. ڕێگریکردن لە گەڕانەوەی داعش: وەک پاساوێکی یاسایی و نێودەوڵەتی بۆ مانەوە.
2. لاوازکردنی نەیارە هەرێمییەکان: سەرقاڵکردنی تورکیا بە دۆسێی کورد و سەرقاڵکردنی ئێران بە پاراستنی ڕژێمێکی لاوازی وەک سووریا.
3. تێچووی کەم و دەستکەوتی زۆر: ئەمریکا بە کەمترین هێزی سەربازی (کەمتر لە ١٠٠٠ سەرباز) توانیویەتی نزیکەی یەک لەسەر سێی خاکی سووریا و زۆربەی سەرچاوە سروشتییەکان لەژێر هەژموونی خۆیدا بهێڵێتەوە.

ئەو “ناسەقامگیرییە”ی لە ڕۆژئاوای کوردستان دەیبینین، بەو مانایە نییە کە ئەمریکا کۆنترۆڵی لەدەستداوە، بەڵکو بەو مانایەیە کە “پشێوییەکە خۆی ئامرازە”. ئەمریکا دەیەوێت ڕۆژئاوا وەک ناوچەیەکی “خۆبەڕێوەبەریی کاتی” بمێنێتەوە؛ نە ببێتە دەوڵەتێکی سەربەخۆ کە تورکیا بتەقێنێتەوە، و نە بگەڕێتەوە ژێر دەستی سووریا کە ئێران و ڕووسیا بەهێز بکات.

ئەمە ئەو “داهێنانەیە” کە جیهانی سیاسەت بە “داینامیکییەتی فەوزا” ناوی دەبات؛ هێشتنەوەی هەموو لایەنەکان لەسەر لێواری هەڵدێر، بەبێ ئەوەی ڕێگە بدات کەسیان بکەون، تەنها بۆ ئەوەی کلیلی ڕزگاربوون هەمیشە لە گیرفانی واشنتۆندا بمێنێتەوە.

بیروڕا

بە شێوەی ئانلاین لە لایەن ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان-تیشک لە بلاگی ژیانەوە بڵاو کراوەتەوە: ٢٩ی بەفرەنباری ٢٧٢٥ی کوردی

هەورامی، ئیسماعیل(٢٠٢٦): ستراتیژیی “ناسەقامگیریی ڕێکخراو”: ڕۆژئاوای کوردستان وەک نموونەی ئەندازیاریی سیاسیی ئەمریکا. بلاگی ژیانەوە؛ ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان – تیشک.