پاریس— عەبدولڕەحمان قاسملوو، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و جەلال تاڵەبانی، سەرکردەی کوردانی عێراق، کە بۆ بەشداریکردن لە کۆبوونەوەی «ئینتەرناسیۆنالی سۆسیالیست» لە پاریس بوون، جەختیان لەسەر ئەوە کردەوە کە پێویستە «چارەسەرێکی سیاسی» بۆ پرسی کورد بدۆزرێتەوە. تاڵەبانی و قاسملوو سەبارەت بەو پێکدادانەی سێ ڕۆژ لەمەوبەر لە چیای جوودی لە تورکیا ڕووی دا، گوتیان: «ئەگەر ئێمە لە تورکیا بووینایە، گرنگیمان بە خەباتی دێموکراتیک دەدا.»

جەلال تاڵەبانی، کە لە دیمەشق و تارانەوە پشتگیریی دژی بەغدای هەیە، بۆ ئەوە هاتبووە پاریس تا داوای ئیدانەکردنی ڕژێمی سەددام و بەکارهێنانی چەکی کیمیایی بکات. لە ڕاستیدا، هەردووکیان، هەم تاڵەبانی و هەم قاسملوو، لە ڕیزبەندیی ئەو کەسانەدان کە بەردەوام بەشداریی کۆبوونەوەکانی ئینتەرناسیۆنالی سۆسیالیست دەکەن. بەڵام ئەم سەردانەیان، ڕەنگدانەوەی هەوڵێکی نوێ بوو بۆ پەیوەندیگرتن لە دوای کۆتاییهاتنی شەڕی ئێران و عێراق.

کاتێک ڕای دکتۆر قاسملوومان سەبارەت بە پێکدادانەکەی چیای جوودی پرسی، بەم شێوەیە وڵامی دایەوە: «من دە ساڵە لە چیا لە شەڕدام، بۆیە دژی شەڕم. نامەوێت بە ناوی کەسانی دیکەوە قسە بکەم، بەڵام پێشتریش گوتوومە: لە نێوان ئێران، عێراق و تورکیادا، تورکیا زیاتر لە هەموویان دێموکراسیی تێدایە. ئەگەر من لە جێگەی ئەوان (پەکەکە) بوومایە، هەوڵم دەدا خەباتی دێموکراتیک پەرە پێ بدەم.» قاسملوو دواتر بەشێکی ئەو قسانەی پێشان دا کە دوو مانگ لەمەوبەر لە مەدرید لە کۆبوونەوەیەکدا کردبووی: «سەیری بکەن، لێرە چیم گوتووە؟ لەوەش بەدەر، لەو کۆبوونەوەیەدا تورکیش ئامادە نەبوون، کەواتە بۆ ئەوە نەبووە دڵی ئەوان ڕازی بکەم.»

ئەو بەشەی قسەکانی قاسملوو کە پەیوەندیی بە تورکیاوە هەیە بەم جۆرەیە:
«تورکیا کارتی ئەورووپا و دێموکراسی بەکار دەهێنێت. سەرەڕای دوودڵیی دەسەڵاتدارانی ئێستای، لەوانەیە ناچار بێت مافە نەتەوەیی و ناسنامەی کوردانی ناو تورکیا بە فەرمی بناسێت. ئەوانیش دەتوانن بە کەڵکوەرگرتن لە دەرفەتە یاساییەکان، داواکارییەکانیان بسەپێنن. ئەمە لە کاتێکدایە کە لە کۆماری ئیسلامیدا کە دیسپۆتیزمی سەدەی ناوەڕاستی بەسەردا زاڵە، کوردەکان ناچار کراون بۆ پاراستنی ناسنامە و ئازادییەکانیان چەک هەڵبگرن.»

جەلال تاڵەبانییش پێی وایە لە ئاستی ناوچەکەدا، جگە لە چارەسەری سیاسی، هیچ ڕێگەچارەیەکی دیکە بۆ پرسی کورد نییە. کاتێک لێمان پرسی «چۆن گەیشتیتە ئەم دەرەنجامە؟» تاڵەبانی وڵامی دایەوە: «بەهۆی ئەو دۆخەی تێیداین.» و گوتی: «جیهان بەرەو ئارامی دەچێت. دوو زلهێزەکە پشتگیریی چارەسەریی هەموو کێشە ناوچەییەکان دەکەن. کە خەریکە کێشەکانی کامبۆدیا، نامیبیا، ئەنگۆلا، ئەفغانستان و قوبرس چارەسەر دەبن، بۆچی کێشەی کورد چارەسەر نەبێت؟»

تاڵەبانی ئاماژەی بەوەش کرد سەرەڕای ئەوەی لەگەڵ قاسملوو هاوپەیمانی جیاوازیان هەیە، بەڵام لەسەر چارەسەریی ئاشتییانەی کێشەکە هاوڕان. قاسملوو دەڵێت: «تەماشا بکەن، دوای بەکارهێنانی چەکی کیمیایی، ئاشتەوایی نێوان کوردانی عێراق و حکوومەتی عێراق زۆر زەحمەت بووە. ئێمە دە ساڵە لە ئێران لە شەڕداین، بەڵام تووشی دۆخێکی وەها نەبووین کە گوندەکان بە کۆمەڵ لەناوببرێن. ئەنقەرەش دەبێت هەرچی زووە ئەم کێشەیە چارەسەر بکات.»

لە هەردوو سەرکردە دەپرسین: «بەڵام چۆن؟». جەلال تاڵەبانی دەڵێت: «دەبێت پەرلەمانتارە کوردەکان کۆ بکاتەوە و وەک لایەنی گفتوگۆ سەیریان بکات. دەبێت بەو شێوەیەی ئەوان پێشنیاری دەکەن، کێشەکە چارەسەر بکات. مافە کولتوورییەکانیان پێ بدات. سەیری نموونەی ئیسپانیا بکەن؛ کاتێک مافە کولتوورییەکان ناسێنران، ئەوانەی لایەنگری جیابوونەوە بوون، کەمینەیەک بوون کە پەڕاوێز خران. ئەگەر کورد لە تورکیا خاوەن مافی خۆیان بن، کوردانی عێراق و ئێران سۆزێکی زۆریان بۆ تورکیا دەبێت. ئەمەش بەو مانایەیە کە تورکیا لە دەرەوەی سنوورەکانی خۆیشی خاوەن متمانە دەبێت.»

تاڵەبانی زیاتر دەچێتە پێش و دەڵێت: «تەنیا دوای ئەمەیە کە دەتوانیت بیر لە پرسی مووسڵ بکەیتەوە.» جەلال تاڵەبانی بە گوتنی: «من پێم باشە هەموو ئەو ناوچەیەی کورد تێیدا دەژین لەلایەن تورکیاوە داگیر بکرێت، لایەنی کەم مامەڵە لەگەڵ یەک حکوومەت دەکەم،» سەرەداوێک لەو گریمانانەی لە مێشکیدایە دەخاتە ڕوو.

کاتێک لە دکتۆر قاسملوو پرسیارمان کرد کە لە کۆبوونەوەی ئینتەرناسیۆنالی سۆسیالیستدا هەوڵی پەیوەندیگرتنی لەگەڵ ئەردەڵ ئینۆنۆ داوە، «تۆ ویستت چی بە ئینۆنۆ بڵێیت؟»، وڵامەکەی بەم جۆرە بوو: «ڕژێمی ئێران هەم پشتگیریی پەکەکە دەکات و هەم هەوڵ دەدات بزووتنەوەیەکی ئیسلامخواز لە تورکیا ببووژێنێتەوە. ئێمە سنوورێکی هاوبەشمان هەیە، بتهەوێ و و نەتهەوێ لە هەردوو دیوی سنوورەکە پەیوەندییەک هەیە. گوتم با ئەم پەیوەندییانە سیستەماتیک بکەین.» تاڵەبانییش ئاماژەی بەوە کرد کە ئینۆنۆ خۆی لە قسەکردن لەگەڵ ئەو دەدزێتەوە.
هیچ گومانێک لەوەدا نییە کە لە دۆخە نوێیەکەدا، هەردوو سەرکردە کوردەکە بەدوای پەیوەندیی نوێدا وێڵن و لە نێو ئامانجەکانیشیاندا ناوی ئەنقەرە دەبینرێت.

تێبینی: بۆ وەرگێڕانی ئەم بابەتە لە زمانی تورکییەوە بۆ کوردی، سوود لە خزمەتگوزاریی”ڕەنگاڵە”وەگیراوە.

بیروڕا

بە شێوەی ئانلاین لە لایەن ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان-تیشک لە بلاگی ژیانەوە بڵاو کراوەتەوە: ٣٠ی بانەمەڕی  ٢٧٢٦ی کوردی

ڤارۆل، سابتای(٢٠٢٦): سەرکردە کوردەکان بەدوای «پەیوەندی»دا دەگەڕێن، ڕۆژنامەی «جمهورییەت» ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٨. بلاگی ژیانەوە؛ ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان – تیشک.