یەکگرتن لەسەر سنووری مێژوو: ساتێکی چارەنووسساز بۆ مافی دیاریکردنی چارەنووس
یەکگرتن لەسەر سنووری مێژوو: ساتێکی چارەنووسساز بۆ مافی دیاریکردنی چارەنووس
چۆمان زرێبار
یەکگرتن لەسەر سنووری مێژوو: ساتێکی چارەنووسساز بۆ مافی دیاریکردنی چارەنووس
ئەم بابەتە شرۆڤەیەکی سیاسی و مێژووییە بۆ ڕاگەیاندنی هاوپەیمانیی پێنج حیزبی کوردستانی ڕۆژهەڵات لە هەلومەرجێکی هەستیاردا. وتارەکە تیشک دەخاتە سەر ئەو دەرفەت و مەترسییانەی کە لە ئەنجامی ناسەقامگیریی دەسەڵاتی ناوەندی لە تاران هاتوونەتە پێشێ. هەروەها جەخت لەوە دەکاتەوە کە ئەم یەکگرتنە تەنیا هەنگاوێکی تاکتیکی نییە، بەڵکوو زەروورەتێکی ستراتیژی و ئەخلاقییە بۆ تێپەڕاندنی شکستە مێژووییەکان و گەیشتن بە مافی دیاریکردنی چارەنووس. هەروەها ئاماژە بەوە دەکات کە سەرکەوتنی ئەم پڕۆژە نەتەوەیییە بەندە بە «شەفافیەت»، «بەردەوامی لە کارکردنی هاوبەش» و «پشتگیریی کۆمەڵگەی مەدەنی»، بۆ ئەوەی ڕێگری بکرێت لە دووبارەبوونەوەی دیکتاتۆری و پاراستنی ئومێدی جەماوەری.
هاوپەیمانیی پێنج حیزبی کوردستان
ڕاگەیاندنی هاوپەیمانیی پێنج حیزبی کوردستانی ڕۆژهەڵات، گۆڕانکارییەکی گرنگە لە ژیانی سیاسیی گەلی کورد لە ڕۆژهەڵات و لە ئێرانیشدا. ئەم هاوپەیمانییە لە کاتێکدا پێکهاتووە کە سیستەمی دەسەڵات لە تاران بەگشتی، چ لە ئاستی ناوخۆیی و چ لە ئاستی دەرەکی، ناسەقامگیرە و ئەگەری هەر ڕووداوێکی وەک داڕمانی ئەم سیستەمە لە ئارادایە؛ ئەمەش هاوکات دەرفەت و مەترسیش دروست دەکات. لە کاتی لاوازیی ڕێژیمدا، دوو ئاراستەی سەرەکی بەتایبەت بۆ ڕۆژهەڵات دەردەکەون: دەرفەتی نوێ بۆ کورد و سەرجەم نەتەوە بندەستەکان و کەمینە ئایینییەکان و هەموو ئەو خەڵکەی ئێران کە دژ بەم ڕێژیمە خەبات دەکەن، و هەروەها مەترسیی ئەوەی کە دەسەڵات لە دیکتاتۆرێکەوە بۆ دیکتاتۆرێکی تر، و بۆ گەلی کورد لە داگیرکەرێکەوە بۆ داگیرکەرێکی تر بگوازرێتەوە.
گوتاری «یەک وڵات، یەک ئاڵا، یەک زمان» لە مێژووی سیاسیی ئێراندا زۆرجار وەک ئامرازێکی یەکڕەنگکردن بەکارهاتووە، کە ڕاستیی فرەنەتەوەیی و فرەکەلتووریی جوگرافیای ئێرانی پشتگوێ خستووە و دانی بە مافی گەلانی وەک کورددا نەناوە. لەو چوارچێوەیەدا، ئەم هاوپەیمانییەی کە لەسەر بنەمای دیموکراسی، دەسەڵاتی سێکیولار، ناسینی مافی گەلانی تر و بەتایبەت مافی دیاریکردنی چارەنووس دامەزراوە، مانایەکی هێمایی و ژێرخانیی هەیە. ئەمە تەنیا هاوکارییەکی تاکتیکی نییە، بەڵکوو ڕێکخستنێکی نوێی داواکارییەکانە لە چوارچێوەی ماف و پلورالیزمدا.
لە ڕوانگەی زانستی سیاسییەوە، پێکهێنانی ئەم هاوپەیمانییە بۆ ڕۆژهەڵات چوار ئامانجی ستراتیژی دەپێکێت: یەکەم، کۆکردنەوەی سەرمایەی سیاسی بۆ زیادکردنی هێزی دانوستان و کاریگەریی سیاسی؛ دووەم، کەمکردنەوەی ململانێ ناوخۆیییەکان کە زۆرجار بزووتنەوەی نەتەوەیی کوردیان لاواز کردووە؛ سێیەم، نیشاندانی پێگەیشتوویی سیاسی بۆ کۆمەڵگەی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی؛ و چوارەم، پتەوکردنی هیوای جەماوەری لە ئاراستەی بەرژەوەندیی نەتەوەیی و ڕۆحی هاوبەشدا.
ئەو وانە مێژووییەی لەبەردەستی بزووتنەوەی کورددایە، ئەوەمان پێ دەڵێت کە سەرەڕای خەباتی بێوچان، زۆرجار دابەشبوون و پەرتەوازیی گوتار و کێشەی ناوخۆیی بووەتە هۆی لاوازی، شکست و نائومێدی. بۆیە ئەم هاوپەیمانییە نیشانەی ئەوەیە کە یەکگرتن تەنیا ئارەزوویەکی ئەخلاقی یان فەلسەفی نییە، بەڵکوو زەروورەتێکی ستراتیژییە. لە لایەکی دیکەوە، ئەزموونی مێژوویی نیشانی دەدات کە پاراستن و بەردەوامیی هاوپەیمانی گرنگترە لە دروستبوونی. جیاوازیی بیروباوەڕ، ڕکابەریی سەرکردایەتی و ناهەماهنگیی ڕێکخراوەیی دەتوانن یەکگرتن لاواز بکەن ئەگەر میکانیزمی چارەسەری کێشە، شەفافیەت و پلانی درێژخایەن لە ئارادا نەبێت.
گرنگیی مێژوویی ئەم هاوپەیمانییە تەنیا لە ڕاگەیاندنیدا نییە، بەڵکوو لە دامەزراندنی دەزگا و پەیوەندییەکی بەردەوام و کاریگەردایە. ئەگەر ئەم هاوپەیمانییە لە ئاستی هێماوە بگوازرێتەوە بۆ ئاستی کارکردنی هاوبەش، دەتوانێت لە داڕشتنەوەی داهاتووی سیستەمی سیاسیی ڕۆژهەڵات و ئێراندا ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوە بگێڕێت. لەو ساتە هەستیارەدا، ڕۆڵی کۆمەڵگەی مەدەنی، ڕۆشنبیران، گەنجان و چالاکوانانی سەربەخۆ زۆر گرنگە. هاوپەیمانیی سیاسی ئەوکاتە بەهێز دەبێت کە پشتوانییەکی کۆمەڵایەتیی فراوانی هەبێت.
لە کۆتاییدا، پێکهێنانی ئەم هاوپەیمانییە بڕیارێکی مێژووییە لە کاتێکی ناڕوون و پڕمەترسیدا. سەرکەوتنی ئەم هەنگاوە لەسەر ئەوە وەستاوە کە بە هەموو هێز و دڵفراوانییەکەوە بپارێزرێت. لەم قۆناغەدا پاراستنی یەکگرتن لە ستراتیژ تێپەڕی کردووە و بووەتە ئەخلاقی سیاسی. هەر درزێک و لادانێک لەم پەیمانە، وەک خیانەت لە بەرژەوەندیی نەتەوەیی و ئەو ئومێدە دەبینرێت کە لە ناو جەستەی خەباتدا دروست بووە. ئەمڕۆ مێژوو دەرفەتێکی زێڕین دەنووسێتەوە؛ کاتێکە کە ڕۆژهەڵات دەتوانێت بە بڕیاری چارەنووسساز، ئەم دەرفەتە بۆ دەستەبەرکردنی مافەکانی و لە سەرووی هەمووشیانەوە مافی خۆدیاریکردنی چارەنووس بەکاربهێنێت.
بیروڕا
بە شێوەی ئانلاین لە لایەن ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان-تیشک لە بلاگی ژیانەوە بڵاو کراوەتەوە: ٤ی ڕەشەمەی ٢٧٢٥ی کوردی
زرێبار، چۆمان(٢٠٢٦):یەکگرتن لەسەر سنووری مێژوو: ساتێکی چارەنووسساز بۆ مافی دیاریکردنی چارەنووس. بلاگی ژیانەوە؛ ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان – تیشک.
ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان – تیشک لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان
