نامۆبوون لە نیشتماندا، خاوەنماڵ پێویستی بە ئینتگراسیۆن نییە!

پرسی ناسنامە و پەیوەندیی مرۆڤ بە خاکەکەیەوە، یەکێکە لە بنەڕەتیترین مافەکانی مرۆڤایەتی، بەڵام بۆ تاکی کورد ئەم هاوکێشەیە زۆرجار پێچەوانە دەکرێتەوە. لە ژێر سایەی بارودۆخی سیاسی و مێژوویی ناوچەکەدا، هاوکێشەیەکی سەیر و تاڵ سەپێنراوە کە تێیدا مرۆڤی کورد لەسەر خاکی باب و باپیرانی خۆی ڕووبەڕووی جۆرێک لە نامۆبوون دەبێتەوە. ئەم دۆخە وا دەکات کە لە جێگەی ئەوەی وەک خاوەنماڵ و هاووڵاتییەکی پلەیەک مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت، بەهۆی داگیرکاری و سەپاندنی دەسەڵاتەوە وەک پەنابەر یان میوان لەسەر خاکی خۆی سەیر بکرێت. کاتێکیش داوا لەو خاوەنماڵە دەکرێت لەناو دەوڵەتی زاڵ بەسەر کورددا «ئینتگرا یان تێکەڵ» بێت، ئەم ناعەداڵەتییە قووڵتر دەبێتەوە. چونکە لە جێگەی گۆڕینی دەسەڵات و پەیوەندیی داگیرکاری، داوا لە کورد دەکرێت کە خاکەکەی داگیرکراوە، خۆی لەگەڵ ئەو پەیوەندییەدا بگونجێنێت.
کوردستان تەنیا جوگرافیایەکی ئاسایی نییە، بەڵکو نیشتمانی گەلێکە کە مێژوو، زمان، کلتور و بیرەوەریی هاوبەشی بەو خاکەوە بەستراوەتەوە. سروشتی کوردستان بە چیا سەرکەشەکانی، دەشتە پیتەکانی و سەرچاوە ئاوییە بەخوڕەکانی ناسراوە، کە ژینگەیەکی لەبار و هەمەجۆری بۆ ژیان و ئاوەدانی خوڵقاندووە. سامانە سروشتییەکان، کشتوکاڵ و توانای مرۆیی ئەم نیشتمانە دەتوانن ببنە بنەمای ئابوورییەکی گەشەسەندوو. بەڵام پێش هەموو ئەمانە، کوردستان ماڵی خەڵکەکەیەتی. خاوەندارێتیی ئەو خەڵکە بە بڕیاری ناوەندێکی سیاسی دروست نەبووە تا بە بڕیارێکی دیکە هەڵبوەشێتەوە، هەروەها مافیان بە هیچ مەرجێکی زمانەوانی، کلتوری یان سیاسی هەڵناپەسێردرێت.
لەبەر ئەوە، داواکاریی ئینتگراسیۆن بۆ کورد لەسەر خاکی خۆی، لەو مانایەدا کە دەبێت خۆی لەناو ناسنامە و دەسەڵاتی دەوڵەتی زاڵدا بتوێنێتەوە، هیچ مانا و ڕەواییەکی نییە. کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان کۆچبەر نییە، لە وڵاتێکی بێگانەدا داوای نیشتەجێبوونی نەکردووە و میوانی دەوڵەتێک نییە تا پێویستی بە قبووڵکردن هەبێت. ئەو لە نیشتمانی خۆیدایە. کەواتە پرسیارەکە ئەوە نییە کە کورد چۆن خۆی لەگەڵ دەوڵەتی زاڵدا بگونجێنێت. پرسیارەکە ئەوەیە کە بۆچی دەبێت دەوڵەتێک مافی ئەوە بە خۆی بدات لەسەر خاکی کوردستان، زمان و ناسنامە و شێوازی فەرمانڕەوایی بەسەر خاوەنخاکدا بسەپێنێت؟
ئەو کەسانەی بە ناوی واقیعبینی، چارەسەری پرسی ڕۆژهەڵات لە ئینتگراسیۆنی کورددا دەبینن، دەبێت بە ڕوونی بڵێن مەبەستیان چییە. ئەگەر مەبەست بەشداریی سیاسی و بەدەستهێنانی مافە، ئەوە دەبێت لەسەر بنەمای دانپێدانان بە کورد وەک نەتەوەیەکی خاوەنخاک و مافی بڕیاردان بێت. بەڵام ئەگەر مەبەست ئەوەیە کورد لە داواکاریی نەتەوەیی خۆی پاشەکشە بکات و بوونی لە چوارچێوەی ناسنامەیەکی سەپێندراودا کورت بکاتەوە، ئەوە ناوی چارەسەر نییە؛ داواکاریی ملکەچبوونە. هیچ گۆڕانێک لە ناوناندا ناتوانێت ئەو ڕاستییە بشارێتەوە کە لێرەدا لە خاوەنماڵ دەخوازرێت لە مافی خۆی کەم بکاتەوە، بۆ ئەوەی پێکهاتەی دەسەڵات بەبێ گۆڕان بمێنێتەوە.
هەر لەم ڕوانگەیەوە، ئەوانەی دەیانەوێت بە ناوی ئەزموونی باکوور و ڕۆژاوا، هەمان ئاراستە بۆ ڕۆژهەڵاتیش پێشنیار بکەن، نابێت جیاوازیی نێوان ڕێککەوتنێکی سیاسی و وازهێنان لە مافی نەتەوەیی بشارنەوە. هیچ ڕێککەوتنێک، لە هیچ بەشێکی کوردستان، نابێت ببێتە بەڵگە بۆ ئەوەی لە کوردی ڕۆژهەڵات داوا بکرێت مافی چارەنووسی خۆی بخاتە لاوە. بارودۆخی هەر بەشێک تایبەتمەندیی خۆی هەیە و بڕیار لەسەر داهاتووی ڕۆژهەڵاتیش دەبێت لە دەستی خەڵکی ڕۆژهەڵاتدا بێت. ناو و ئەزموونی بەشەکانی دیکەی کوردستان ناتوانرێت بکرێتە ئامرازێک بۆ ڕەواییدان بە تێکەڵکردنی کورد لەناو دەوڵەتی داگیرکەردا.
گفتوگۆ، ڕێککەوتن و بەشداریی سیاسی کاتێک بەهادارن کە پێگە و مافی خەڵک بەهێز بکەن. ئەگەر ئەنجامەکەیان ئەوە بێت کە کورد لە نەتەوەیەکی خاوەننیشتمانەوە بکرێتە کۆمەڵێک تاک کە تەنیا داوای چەند مافێکی سنووردار دەکەن، ئەوە ناوەڕۆکی پرسی کورد دەگۆڕدرێت. پرسی خاک و دەسەڵات و چارەنووس، بە مۆڵەتی چەند چالاکییەکی کلتوری چارەسەر نابێت. مافی خوێندن بە زمانی دایک، پاراستنی کلتور و بەشداریی یەکسان مافی بنەڕەتین، بەدەستهێنانیان نابێت بە نرخی دەستبەرداربوون لە مافی بڕیاردان لەسەر نیشتمان تەواو بێت. هیچ دەسەڵاتێکیش نابێت ئەو مافانە وەک بەخشینێک پێشکەش بکات و لە بەرامبەریاندا داوای پارێزەری بۆ پەیوەندییەکی نایەکسان بکات.
ئەوەی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان پێویستە، ئینتگراسیۆنی کورد لەناو ناسنامەی فەرمانڕەوادا نییە، ئەمە کۆتاییهێنانە بەو سیاسەتەی کورد لە نیشتمانی خۆیدا دەکاتە کەسێکی پلەدوو. پێکەوەژیان بە ڕێزگرتن لە بوون و ئیرادەی یەکتر دروست دەبێت.

هەر پڕۆژەیەک کە داوا لە یەک لایەن بکات زمان، مێژوو و ویستی سیاسیی خۆی بخاتە ژێر پێی ناسنامەی لایەنێکی تر، بنەمایەکی یاسایی و دادپەروەرانەی نییە. کورد دەتوانێت لەگەڵ گەلانی دیکە پەیوەندییەکی ئازادانە و یەکسانی هەبێت، بەبێ ئەوەی نیشتمانەکەی لەبیر بکات یان مافی خۆی بە مەرجی ڕەزامەندیی دەسەڵاتەوە ببەستێتەوە.
لە کۆتاییدا، وەڵامی ئەو کەسانەی ئینتگراسیۆن وەک ئاسۆی سیاسیی ڕۆژهەڵات پێشکەش دەکەن، ڕوونە: خاوەنماڵ پێویستی بە ئینتگراسیۆن لە ماڵی خۆیدا نییە. ئەو پێویستی بە ئازادی، یەکسانی و مافی بڕیاردان هەیە. کورد نابێت بۆ ئەوەی قبووڵ بکرێت ببێتە کەسێکی تر، یان بۆ ئەوەی بە «واقیعبین» بناسرێت لە نیشتمان و مافی چارەنووسی خۆی پاشەکشە بکات. ئەوەی دەبێت بگۆڕدرێت، پەیوەندیی داگیرکاری و بێبەشکردنە لە مافە ڕەواکانی. ڕۆژهەڵاتی کوردستان نیشتمانی دانیشتوو و خەڵکەکەیەتی و داهاتووی ئەو نیشتمانەش بە ئیرادەی ئازادی هەمان خەڵک دیاری دەکرێت.