هەڵسەنگاندنێکی واقیعییانە

دەنگوباسەکان پڕن لە هەواڵی جووڵەی هێزەکانی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

هەر کەسێک هەوڵ بدات،  لە ناو ئەم هەموو ژاوەژاوەدا مەبەستێکی ڕوون بدۆزێتەوە، بە ئاسانی تووشی سەرلێشێوان دەبێت.

زۆرجار جووڵە وەک بڕیارێکی یەکلاکەرەوە دەبینرێت، و لۆجیستیکیش وەک هەڵکشانی گرژی (ئیسکالاسیۆن) لێکدەدرێتەوە؛ بەڵام ئەم دووانە وەک یەک نین.

بەڵگەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە واشنتۆن لەم دواییانەدا نەک بڕیارێکی دەستبەجێ، بەڵکو زیاتر کاتی بۆ خۆی کڕیوە.

بەم پێیە بێت، هەنگاوێکی سەربازی هەڵنەوەشاوەتەوە، بەڵکو دواخراوە. ئەمەش نەک لەبەر دوودڵی، بەڵکو لە ئەنجامی پلان و لێکدانەوە بووە. هێزی سەربازی تەنها لە هێرشکردندا خۆی نابینێتەوە، بەڵکو لە پاراستنی ناوچەکانی پشتەوەی بەرە و هاوپەیمانەکانیشدا ڕەنگ دەداتەوە.

خاڵی هەرە هەستیار لێرەدایە: بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا لە دەوروبەری کەنداوی عەرەبی لە ڕووی سەربازییەوە گرنگن، بەڵام لە ڕووی سیاسییەوە زۆر هەستیارن. بۆ وڵاتانی کەنداو، هەر هێرشێک بۆ سەر ئێران کە لە خاکەکەی ئەوانەوە دەست پێ بکات، تەنها جێبەجێکردنی ئەرکێکی هاوپەیمانی نییە؛ بەڵکو دەکرێت ئەو وڵاتانە بکاتە ئامانجی ڕاستەوخۆی تۆڵەسەندنەوەی ئێران.

ئەوەی کە ڕیاز، دەوحە یان مەنامە نایانەوێت، بەرپرسیارێتیی مەترسییەکی لەو شێوەیە بگرنە ئەستۆ؛ جێگەی سەرسوڕمان نییە، بەڵکو گوزارشتە لە پاراستنی بەرژەوەندییە باڵاکانی دەوڵەت (Staatsräson).

لەم سۆنگەیەوە، دەکرێت جووڵەی ئەم دواییەی هێزە ئاسمانی و دەریاییەکانی ئەمریکا بە شێوازێکی تریش لێکبدرێتەوە: وەک هەوڵێک بۆ هێشتنەوەی بژاردە سەربازییەکان بە کراوەیی، بەبێ ئەوەی هاوبەشە ناوچەییەکان بخرێنە مەترسییەوە. هێرشکردن لە دەریاوە یان لە بنکە دوورەدەستەکانەوە، مەترسیی هەڵکشانی شەڕ کەم ناکاتەوە، بەڵکو تەنها بەرپرسیارێتییە سیاسییەکە دەگوازێتەوە. ئامانج ئەوەیە سڵەمینەوە و چاوترسێنکردن (Deterrence) کاریگەر بێت، بەبێ ئەوەی هاوپەیمانێتییەکان تێکبچن.

هاوکات، تێڕوانین بۆ بارودۆخی ناوخۆی ئێران زۆرجار بەهۆی سادەکردنەوەی زیاد لە پێویست تاڵ دەبێت.

هەواڵی دەستگیرکردن و لەسێدارەدان بەردەوام بڵاو دەبێتەوە، کە زۆرجار وردەکاریی پشتڕاستکراوەیان لەگەڵ نییە. چاودێرە جیدییەکان ساڵانێکە ئاماژە بەوە دەکەن کە سەرکوتکردن لە ئێراندا کەمتر بە شێوازێکی نمایشی، بەڵکو زیاتر بە شێوەیەکی بەردەوام ئەنجام دەدرێت. سزاکان جێبەجێ دەکرێن، زۆرجار بەدوور لە چاوی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی. دوای خۆپیشاندانەکانی ساڵانی ڕابردوو، ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ باسیان لە توندتربوونی ڕێکارەکان کردووە، بەڵام سەبارەت بە ئامارەکان نادڵنیایی هەیە، چونکە بە سیستماتیک ڕێگری لە شەفافیەت دەکرێت.

هەر کەسێک لەم زانیارییانە ئەنجامی خێرا هەڵبهێنجێنێت، نە لە لۆجیكی سیستمە دیکتاتۆرەکان تێگەیشتووە و نە لە سیاسەتی نێودەوڵەتی. نە هەموو جووڵەیەکی سەربازی هێرشی بەدوادا دێت، و نە هەموو سەرکوتکردنێکی ناوخۆییش دەبێتە هۆی دەستوەردانی دەرەکیی دەستبەجێ.

لە نێوان نواندنی هێزی سەربازی و بڕیاری سیاسییدا، مەودایەکی فراوان بۆ لێکدانەوەی تاکتیکی هەیە.

ئەگەر بە واقیعییانە سەیری بکەین، ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ئێستادا کەمتر گۆڕەپانی شەڕێکی دەستبەجێیە، بەڵکو زیاتر شوێنی هاوسەنگییەکی مەترسیدارە. چاوترسێنکردن، وەفاداری بۆ هاوپەیمانەکان و بەرژەوەندییە ناوچەییەکان لە هاوسەنگییەکی لەرزۆکدان.

هەر کەسێک پێشوەختە ئەم هاوسەنگییە بە جێگیر یان بە لەدەستچوو دابنێت، زیاتر گوزارشت لە چاوەڕوانییە شەخسییەکانی خۆی دەکات نەک لە ڕاستیی بارودۆخەکە.

بیروڕا

بە شێوەی ئانلاین لە لایەن ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان-تیشک لە بلاگی ژیانەوە بڵاو کراوەتەوە: ١ی ڕێبەندانی ٢٧٢٥ی کوردی

باوەرنفایند، هێلێنا (٢٠٢٦):هەڵسەنگاندنێکی واقیعییانە. بلاگی ژیانەوە؛ ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان – تیشک.