یەکێک لەو چەمکانەی کە لە سەردەمی جیهانیبووندا گۆڕانکاری بەسەردا هاتووە، ناسیۆنالیزمە؛ تا ئەو ڕادەیەی کە ئەمڕۆ زۆربەی لێکۆڵەران لە بواری لێکۆڵینەوەی سیاسی و کۆمەڵایەتیدا زاراوەی نوێ وەک ناسیۆنالیزمی دیجیتاڵ و نەتەوەکانی پلاتفۆرم بەکار دەهێنن. وەک ئاماژەی بۆ کرا، شۆڕشی پەیوەندییەکان (Communication Revolution) بەهێزترین ئامرازی جیهانیبوونە کە ناتوانرێت پشتگوێ بخرێت و دەزانین لەم بوارەدا چیتر شوێنی فیزیکی ناگونجێت؛ بەڵکو جیهانی ئەلیکترۆنی وەک خاکێکی نوێ دەردەکەوێت کە چالاکوانان دەتوانن بەدوور لە سنوورەکانی جیهانی ڕاستەقینە پەیوەندی لەگەڵ یەکتردا بکەن. ئێستا ئەم پرسیارە دەکرێت کە سایبەرسپەیس چ کاریگەرییەکی لەسەر ناسیۆنالیزمی کوردی هەیە؟ لە وەڵامدا دەبێت بگوترێت لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا، لێکۆڵینەوەکان دەربارەی ناسیۆنالیزم کە پێشتر لە دەوری سنوورەکانی نەتەوەیی و دەوڵەت-نەتەوە دەخران، بە دەرکەوتن و بڵاوبوونەوەی تەکنەلۆژیاکانی زانیاری کە بەزۆری لەسەر بنەمای بەکارهێنانی فراوانی ئینتەرنێت و پلاتفۆرمەکانی لە تۆڕە ئەلیکترۆنییەکاندا بنیات نراوە، ڕەهەندێکی نوێی وەرگرتووە؛ تا ئەو ڕادەیەی کە هەندێک باسی جۆرێکی نوێی ناسیۆنالیزم دەکەن بە ناوی «ناسیۆنالیزمی سایبەرنیتیکی» یان «ناسیۆنالیزمی دیجیتاڵ». لێکۆڵینەوە نوێیەکان نیشان دەدەن کە جیهانیبوون ڕۆڵێکی زۆر گەورە لە دەرکەوتنی ناسیۆنالیزم و پۆپولیزمی ڕاستڕەودا دەگێڕێت، بەو پێیەی کە پرۆسەی جیهانیبوون بە بەکارهێنانی تەکنەلۆژیاکانی خۆی، گفتوگۆکانی پەیوەندیدار بە ناسیۆنالیزمی گۆڕیوە. بۆ یەکەمجار لە مێژووی مرۆڤایەتیدا، بابەتەکانی وەک ناسنامەی نەتەوەیی لە ژێر ڕووناکی ئینتەرنێت و میدیای کۆمەڵایەتیدا لە زۆردارییە جوگرافییەکان و سنوورەکانی نەتەوەیی ڕزگاریان بووە و لەوپەڕی ئەوانەدا دروست بوون و خرانە ڕوو. بەشێوەیەکی بنەڕەتی لە ژێر ڕووناکی پرۆسەی جیهانیبووندا کە یەکێک لە ئامرازە گرنگەکانی ئابووری و ئەوی دیکەیان تەکنەلۆژیاکانی نوێی زانیاری و پەیوەندین، زۆربەی بیرمەندان بەو باوەڕە بوون کە لە داهاتوودا ڕووبەڕووی ناسنامەکانی جیهاننیشتمان دەبینەوە. هەر ئەم بیرمەندانە بەو باوەڕە بوون کە لە ژێر ڕووناکی ناسنامەیەکی لەوجۆرەدا، شایەتی کەمبوونەوەی هەستی ناسیۆنالیزم دەبینین؛ بەڵام لێکۆڵینەوە جیاوازەکان لە زۆربەی وڵاتەکانی پێشکەوتوودا، چەمکی نوێیان خستووەتە ناو بواری لێکۆڵینەوەی کۆمەڵایەتی و سیاسی کە لەوانە دەتوانرێت ئاماژە بە ناسیۆنالیزمی نوێ، ناسیۆنالیزمی دیجیتاڵ و نەتەوەکانی پلاتفۆرم بکرێت. هەروەها دۆزینەوەکانی ئەم لێکۆڵەرانە جەخت لەو خاڵە دەکەنەوە کە لە سەردەمی جیهانیبووندا، نەک تەنیا ناسیۆنالیزم لاواز نابێت و ناسنامەی جیهاننیشتمان زاڵ نابێت، بەڵکو شێوازی نوێی ناسیۆنالیزمیش دەبینرێت. لەم ڕێگەیەدا و لە پەیوەندیدا لەگەڵ کوردەکاندا دەبێت بگوترێت هاوشێوەی زۆربەی نەتەوە نادەوڵەتییەکانی دیکە، وەک تیبەتییەکان (Tibetans)، تامیلەکان (Tamils)، چیاپاسەکان (Chiapas) و هتد، کوردەکان لە ئینتەرنێت «بۆ پێشخستنی پڕۆژەکانی ناسنامەسازی یان خۆبەڕێوەبەریی خۆیان» بەکاریان هێناوە. ئەریکسەن (Eriksen, 2007) جەخت لە گرنگی بەکارهێنانی ئینتەرنێت لەلایەن گرووپە بێدەوڵەتەکانەوە دەکاتەوە و ئاماژە بە بەشداریی کوردەکان لە ئینتەرنێتدا دەکات. ئەو دەڵێت کە نەتەوەکان لە ئینتەرنێتدا گەشە دەکەن و ئەمە چاتڕۆمی ئۆنلاین، داتای نیوەفەرمی لە ماڵپەڕەکان، گۆڤارەکان، ڕۆژنامەکان و هتد لەخۆ دەگرێت. ئەریکسەن ئینتەرنێتی کوردی لە پۆلی «ناسیۆنالیزمی ئینتەرنێتی» پێش سەربەخۆییدا دادەنێت کە لەسەر بنەمای ئەوە کوردەکان وەک گرووپێکی نەژادی لە پرۆسەی پێکهێنانی نەتەوەیەکدا پێناسە دەکات. لە هەمان ڕێگەدا چاندان و هانگەر (Chandan & Hunger, 2008) لە لێکۆڵینەوەی دیاسپۆرای کوردی ئەڵمانیا (Germany) بەو باوەڕەن کە جیهانی میدیاکانی نوێ ئاسانکاری بۆ کوردەکانی ئەڵمانیا دابین کردووە کە یارمەتی بەهێزکردنی هەستی ناسیۆنالیستییان دەدات. لە ڕاستیدا ئینتەرنێت شتێک زیاترە لە تۆڕێک لە ماڵپەڕەکان کە بە ئازادی بەردەستن. لەکاتێکدا کەناڵەکانی سەتەلایت (Satellite Broadcasts)ی کوردی زەمینەی بۆ ئایدیۆلۆژیاکان و حیزبە سیاسییەکان ڕەخساند، ئینتەرنێت نزیکەی دوو دەیە و نیو بووەتە ئامرازێکی بەشداریکردنی باوەڕپێنەکراو لە ژیانی ڕۆژانەی خەڵکی ئاسایی و هەروەها دیاسپۆرای کوردی. ئەم پێکهاتە مەجازییانە پردێکن لە نێوان کۆچبەرانی کورد و زێدی باپیرانیان، کە گفتوگۆی نوێ دروست دەکەن و کوردەکان بەهێز دەکەن بۆ پێناسەکردنەوەی ژیان و بەرەنگاربوونەوەی دەسەڵاتداران.

قەبارەی زۆری ماڵپەڕەکان و چالاکییە ئۆنلاینەکان کە پەیوەندییان بە حیزب و ڕێکخراوە سیاسییە کوردییەکانەوە هەیە نیشان دەدات کە کوردە دیاسپۆراکان ڕۆڵێکی گرینگی «لە گواستنەوەی بەشێکی گرنگی پڕۆژەی نەتەوەسازی و گوتار و چالاکییە سیاسییەکانیان بۆ بواری ئینتەرنێت گێڕاوە». بەشێوەیەکی گشتی ناسیۆنالیزمی دیجیتاڵ دیاردەیەکی نوێیە کە تا ڕادەیەکی زۆر کاریگەری وەرگرتووە لە بۆشایی دیجیتاڵ و لە ڕێگەی ئەوەوە چالاک، بەردەوام و دووبارە بەرهەم دەهێنرێتەوە. لە ڕاستیدا ناسیۆنالیزمی دیجیتاڵ کە بە ناوەکانی دیکە وەک ناسیۆنالیزمی ئینتەرنێتی، ناسیۆنالیزمی سایبەری و ناسیۆنالیزمی سەرهێڵ ناسراوە، ناسیۆنالیزمێکە کە چالاکیی خۆی لەسەر بۆشایی ئەلیکترۆنی بنیات ناوە. ئەم شێوازە لە ناسیۆنالیزم، دیاردەیەکی کۆمەڵایەتییە و گرووپە ناسیۆنالیستییەکان لەخۆ دەگرێت کە لە بۆشایی ئەلیکترۆنیدا کۆ دەبنەوە.

بەشێوەیەکی گشتی، ناسیۆنالیزمی ئۆنلاینی کوردی بە واتای بەکارهێنانی بۆشایی مەجازی و ئامرازە ئۆنلاینەکانە بۆ بەهێزکردنی هەستی ناسیۆنالیستی و دروستکردنی پەیوەندی لە نێوان ئەو کەسانەی کە ناسنامەی نەتەوەیی هاوبەشیان هەیە. ئەم چەمکە چالاکییەکانی وەک بڵاوکردنەوەی ناوەڕۆکی پەیوەندیدار بە ناسنامەی نەتەوەیی، ئاڵوگۆڕی بیروڕا و دیدگاکان دەربارەی کێشە نەتەوەییەکان، و ڕێکخستنی چالاکییە ئۆنلاینەکان بۆ بەهێزکردنی هەستی یەکێتیی نەتەوەیی لەخۆ دەگرێت. ناسیۆنالیزمی سایبەری ئەو ناسیۆنالیزمە دەگوترێت کە لە ژینگەی ئۆنلاین و بۆشایی مەجازیدا چالاکی دەکات؛ بە دەربڕینێکی تر، ناسیۆنالیزمی سایبەری، شێوە جیاوازەکانی ناسیۆنالیزمە کە لە ڕێگەی ئینتەرنێت، تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و ئامرازە ئۆنلاینەکانی ترەوە دەردەکەوێت و چالاکی دەکات. وەک ئاماژەمان پێ دا، سایبەرناسیۆنالیزم لە نێوان کوردەکاندا بە واتای بەکارهێنانی بۆشایی مەجازییە بۆ بەهێزکردنی هەستی ناسیۆنالیستی و دروستکردنی ناسنامەی هاوبەش. ئەم دیاردەیە بە شێوەیەکی گەشەسەندوو پەیوەندیی بە گەشەپێدانی تەکنەلۆژیا و زیادبوونی کاریگەریی بۆشایی مەجازی لە ژیانی خەڵکی کوردەوە هەیە.

بیروڕا

بە شێوەی ئانلاین لە لایەن ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان-تیشک لە بلاگی ژیانەوە بڵاو کراوەتەوە: ١٤ی ڕەزبەری ٢٧٢٦ی کوردی

قەنبەری، لوقمان(٢٠٢٦): سایبەرناسیۆنالیزمی کوردی. بلاگی ژیانەوە؛ ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان – تیشک.