با سیستمەکە ڕێکبخەین…

جێگیرکردنی سێ گرووپی فڕۆکەی جەنگیی جۆری F-15E لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، جوولەیەکی ئاسایی و ڕۆتینی نییە.

ئەمە ئاماژەیەکە؛ دەنگێکی بەرز، بە مەبەست و ئاراستەکراو بۆ چەندین لایەنی جیاواز لە یەک کاتدا.

فڕۆکەی F-15E، کە لە وەشانی ئیسرائیلیدا بە F-15I “بروسکە”ناسراوە، نموونەیەکە بۆ فەلسەفەیەکی سەربازی کە پشت بە مەودای دوور، وردبینی و توانای تێپەڕاندنی بەربەستەکان دەبەستێت.

ئەم فڕۆکەیە لە بنەڕەتدا تەنها بۆ کۆنترۆڵی ئاسمانی دیزاین کرابوو، بەڵام ئێستا پەرەی سەندووە بۆ یەکێک لە بەهێزترین پلاتفۆرمە فرەکارەکان لە جیهاندا. گرنگییە ڕاستەقینە جیۆپۆلیتیکییەکەی لە داتا تەکنیکییەکانیدا نییە، بەڵکو لەو پەیامە ستراتیژییەدایە کە هەڵیگرتووە.

توانای گەیشتن بە ئامانجە زۆر دوورەکان بە وردی، بەبێ گوێدانە کەشوهەوا، کاتی شەو و ڕۆژ یان بارودۆخی بینین، هاوکێشە سەربازی و سیاسییەکان دەگۆڕێت. مەودای دوور واتە دەسەڵات. ئەمە بەو مانایەیە کە قووڵایی جوگرافی بەهای خۆی بۆ ترساندن و بەرپەرچدانەوە لەدەست دەدات. ئەو دەوڵەتانەی تا ئێستا پشتیان بە دووریی مەودا، سەختیی زەوی یان ئاڵۆزیی ناوچەکە دەبەست، لەناکاو هەست بە مەترسی و لاوازی دەکەن.

ئەوەی کە ئەمریکا بە تایبەت سەرنج دەخاتە سەر ئەم سیستمە، ڕێکەوت نییە. F-15E پلاتفۆرمێکی بەرگری نییە، بەڵکو ئامێرێکی هێرشبەری مەودا دوورە. بۆ سیناریۆیانێک دروستکراوە کە تێیدا “بەرپەرچدانەوە” تەنها بە قسە نییە، بەڵکو لە ڕێگەی توانایەکی باوەڕپێکراوەوەیە بۆ جێبەجێکردن. بارستایی زەبەلاحی بۆمبەکانی (کە ئێستا بە تۆن دەپێورێت و لە داهاتوودا زیاتریش دەبێت) جەخت لەم خەسڵەتە دەکاتەوە. مەبەست لێرەدا تەنها لێدانی چەند خاڵێکی دیاریکراو نییە، بەڵکو توانای کاریگەریی گشتگیر و وێرانکەرە.

ئەگەر ئەم جوولەیە بۆ لایەنی ئێران بخوێندرێتەوە، نمایشێکی کلاسیکیی هێزە. مەرج نییە ڕاگەیاندنی دەستبەجێی هێرش بێت، بەڵکو پەیامەکە ئەوەیە: “ئەم بژاردەیە بوونی هەیە، ئامادەکراوە و بە شێوەیەکی واقیعی دەتوانرێت جێبەجێ بکرێت.” لە سیاسەتی نێودەوڵەتیدا، زۆرجار ئەمە کاریگەرترە لە بەکارهێنانی ڕاستەقینەی هێز.

لە هەمان کاتدا، ئەمە ئاماژەیەکە بۆ هاوپەیمانان و نەیارانیش وەک یەک. بۆ هاوبەشەکان: ئەمریکا هێشتا خاوەن بڕیار و ئامادەیە. بۆ نەیارەکان: توندکردنەوەی دۆخەکە (Eskalation) دەرەنجامێکی گەورە و بەئازاری دەبێت. ئامادەیی سەربازی جێگەی دیپلۆماسی ناگرێتەوە، بەڵکو چوارچێوەیەکی بۆ دادەنێت.

بۆیە ئەم “دڕندەیە” زیاتر لەوەی فڕۆکەیەک بێت، ئامرازێکی سیاسییە. ئامادەیی ئەو، گفتوگۆکان دەگۆڕێت، هێڵە سوورەکان دەبەزێنێت و گوشار بۆ سەر هەموو لایەک زیاد دەکات بۆ بڕیاردان. ئاخۆ لە کۆتاییدا دەست بە فڕین دەکات یان لەسەر زەوی دەمێنێتەوە، پرسێکی کراوەیە؛ بەڵام تەنها هەبوونی لە ناوچەی ئۆپەراسیۆنەکاندا، ئامانجەکەی خۆی دەپێکێت.

جیۆپۆلیتیک کەمجار بە بێدەنگی کار دەکات. هەندێک جار بە دەنگی بزوێنەرەکان (Afterburners) لە ئاسۆوە دەخرۆشێت.

بیروڕا

بە شێوەی ئانلاین لە لایەن ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان-تیشک لە بلاگی ژیانەوە بڵاو کراوەتەوە: ٣ی ڕێبەندانی ٢٧٢٥ی کوردی

باوەرنفایند، هێلێنا (٢٠٢٦):با سیستمەکە ڕێکبخەین… . بلاگی ژیانەوە؛ ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان – تیشک.