جیهانگیری وەک تەحەدایەکی ئۆنتۆلۆژی بۆ دەوڵەتانی سایکس-پیکۆ؛
لوقمان قەنبەری
جیهانگیری وەک تەحەدایەکی ئۆنتۆلۆژی بۆ دەوڵەتانی سایکس-پیکۆ؛
وەرگیراوە لە کتێبی «جیهانیبوون و ناسیۆنالیزمی کوردی»، نوێترین بەرهەمی لۆقمان قەنبەری، دکتۆرا لە زانستە سیاسییەکان.
وەک دەزانین لە قۆناغە جیاجیاکانی سەردەمی مۆدێرندا، سنووری کۆمەڵگا لە لایەن دەوڵەتەوە دیاری دەکرا. بە واتایەکی تر، سنوورە سیاسییەکان کەم تا زۆر لەگەڵ سنوورە کۆمەڵایەتییەکان هاوتەریب بوون؛ بەڵام جیهانگیری، لەگەڵ ڕژانی سنوورە نەتەوەییەکان، دەبێتە هۆکارێک بۆ جیاکردنەوەی کۆمەڵگا، پەیوەندییە کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکان و دەوڵەت-نەتەوە. هەروەها جیهانگیری ئەمڕۆ بەتەواوی تێگەیشتنی ئێمەی لە سیاسەت و سروشتی کارلێکی نێوان ئەکتەرەکان لە گۆڕەپانە سیاسییەکاندا دەگۆڕێت.
لە ڕوانگەی نەریتی سیاسەتدا دەوڵەت لە ناوەندی سەرنجدا بووە، واتە دەوڵەت تاکە ئەکتەری سیاسی بووە لە ناوەندی توێژینەوەی سیاسیدا. لەم پرۆسەیەدا دەوڵەت گرنگترین فاکتەری کاریگەری لەسەر ڕەفتار و کردار و ئاراستەی سیاسی خەڵک بوو؛ بەڵام جیهانگیری کۆتاییهێنانە بەم بۆچوونە تەقلیدییە، چونکە دەوڵەت لە ناوەندی لێکۆڵینەوە و کرداری سیاسیدا نەماوە. لە ڕاستیدا هەرچەندە دەوڵەتە نەتەوەییەکان هێشتا ڕۆڵێکی گرنگ لە گۆڕەپانی سیاسیدا دەگێڕن، بەڵام گەشەی خێرای توخمە ترانسناشناڵەکان و سەرهەڵدانی کۆمەڵگەی مەدەنی جیهانی و زیادبوونی دەسەڵاتی ڕێکخراو و دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان، دەبێتە هۆی دابەزین و لاوازبوونی سەروەری دەوڵەت-نەتەوە.
لە ڕاستیدا پرۆسەکانی جیهانگیری بە ناچاری دامەزراوەی نەریتی دەوڵەت دەگۆڕن و قەوارەی جیۆپۆلیتیکی دەوڵەتی نەتەوەیی بە شێوەیەکی بەرچاو پێگەی خۆی لەدەست دەدات. لەم پێوەندییەدا پێویستە بگوترێت کە جیهانگیری لە لایەک تەحەدای ئۆنتۆلۆژییە بۆ دەوڵەتانی سایکس-پیکۆ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی عەرەبی و لە لایەکی دیکەشەوە دەرفەت و ئەگەرێکە بۆ سەرهەڵدان و دەرکەوتنی سوبژێکتیڤیتی جیۆپۆلیتیکی کورد، بۆ تێپەڕاندنی ئەو پێکهاتە ئیستغلالکار و سەپێنراوەی جیۆپۆلیتیکی بەسەر خاکی کوردستانی گەورە و گەلی کورددا.
جیۆپۆلیتیکی کۆلۆنیالیزم جەخت لەسەر هەژموون و کۆنترۆڵکردنی خاکەکانی کورد دەکاتەوە، لە کاتێکدا جیهانگیری پرۆسەیەکە کە سنوورەکان کاڵ دەکاتەوە و کارلێک و دەرفەتی بێشومار بۆ ڕزگاری کورد دەڕەخسێنێت؛ بۆیە هەر کاریگەرییەکی پڕۆسەکانی جیهانگیری لەسەر گۆڕینی نەزمی جیۆپۆلیتیکی کۆلۆنیالیزمی سایکس-پیکۆ، دەبێتە دەرفەتێک بۆ سەرهەڵدانی ناسیۆنالیزمی کوردی لە سەدەی بیست و یەکدا.
بە واتایەکی تر و لە ڕوانگەیەکی پۆستمۆدێرنیستییەوە، جیهانگیری دەرفەتێک و چارەسەرێکە بۆ کورد بۆ تەحەدای میتافیزیکی دەسەڵات لە لۆژیکی سایکس-پیکۆدا، کە لە مێژە هەوڵی کۆیلەکردنی سوبژێکتیڤیتی کوردیان داوە.
بیروڕا
بە شێوەی ئانلاین لە لایەن ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان-تیشک لە بلاگی ژیانەوە بڵاو کراوەتەوە: ٢٤ی سەرماوەزی ٢٧٢٥ی کوردی
قەنبەری، لوقمان (٢٠٢٥): کورد، مافی مرۆڤ و جیهانگیری. بلاگی ژیانەوە؛ ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردستان – تیشک.
بابەتەکانی تری بلاگی ژیانەوە
سوریا و کوردەکان کشانەوە، مەرسووم و هاوسەنگییە لەرزۆکەکەی سەر فورات
سوریا و کوردەکان کشانەوە، مەرسووم و هاوسەنگییە لەرزۆکەکەی سەر فورات هێلێنا باوەرنفایند سوریا و کوردەکان کشانەوە، مەرسووم و هاوسەنگییە لەرزۆکەکەی سەر فورات چەندین ساڵە لە سوریا، ڕووباری فورات لە تەنها ڕووبارێک [...]
هەنگاوێک بەرەو ڕزگاری
هەنگاوێک بەرەو ڕزگاری شەهلا دەباغی هەنگاوێک بەرەو ڕزگاری بۆ دەبێ لە سەر ئەو کوشتارەی لە شارە فارسەکان دەکرێ وەدەنگ بێین؟ کە دەشزانین کوشتار لە ڕۆژهەڵاتیش بەردەوامە. دوای سەرکەوتن بەسەر ڕێژیمدا دەبێ [...]
ئێران؛ چارەی قەیران بە قەیرانی نوێ
ئێران؛ چارەی قەیران بە قەیرانی نوێ هەردی مهدی ئێران؛ چارەی قەیران بە قەیرانی نوێ لە سی ساڵی ڕابردوودا ئێران چەندین قەیرانی ڕیشەیی ڕووبەڕوو بووەتەوە، کێشەی سەرەکیی دەوڵەت ئەوەبوو لەبری ئەوەی قەیران [...]
ئێران لە نێوان لەرزینى ناوخۆیی و گوشاری دەرەکیدا
ئێران لە نێوان لەرزینى ناوخۆیی و گوشاری دەرەکیدا هێلێنا باوەرنفایند ئێران لە نێوان لەرزینى ناوخۆیی و گوشاری دەرەکیدا تاران لە کۆماری ئیسلامیی ئێراندا، نیشانەکانی قەیرانێک خەریکە چڕ دەبنەوە کە لە ئاڵۆزییە [...]
ئێران وەردەمو گۆڕانكارییەكانە و ئێمەی كورد ڕۆژهەلاتو كوردستانیەنە
ئێران وەردەمو گۆڕانكارییەكانە و ئێمەی كورد ڕۆژهەلاتو كوردستانیەنە هەرمان ڕۆژهەڵات ئێران وەردەمو گۆڕانكارییەكانە و ئێمەی كورد ڕۆژهەلاتو كوردستانیەنە دماو دابەشكریای جوغڕافیاو كوردستانی بەهۆو ئەنجامەكاو شەڕە نگریسە جیهانییەكا بە ڕێككەوتەی زلهێزەكا پەیمانە [...]
نیگای شۆڕشگێڕ
نیگای شۆڕشگێڕ دانا حەمید نیگای شۆڕشگێڕ لە قووڵایی مێژووی ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا، بەرەنگاریی تەنیا کاردانەوەیەکی سیاسیی کاتی نییە بەرانبەر بە ستەمێکی دیاریکراو، بەڵکو کردەیەکی وجودیی بەردەوامە بۆ سەلماندنی «بوون» لە بەرانبەر ستراتیژییەتێکی [...]
